Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Παραδόσεις. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Παρασκευή 22 Φεβρουαρίου 2019

Τα πιο περίεργα ήθη και έθιμα της Ελλάδας

Φωτιές, φίδια, φαλλοί, άγριοι χοροί και μαραθώνιες λιτανείες. Κάναμε μια βόλτα στην Ελλάδα που αντιστέκεται κι επιμένει να κρατάει τις παραδόσεις.

Έχουμε την τύχη να ζούμε σε μια μικρή χώρα με τεράστια Ιστορία και με μια Παράδοση τόσο μεγάλη που δεν παύει ποτέ να να μας εκπλήσσει, να μας γοητεύει και να μας διδάσκει. Σ' αυτόν τον περιορισμένο αλλά προνομιακό γεωγραφικό χώρο, το απόλυτο cosmopolitan συμπορεύεται με τις βουκολικές, πρωτόγονες γιορτές. Αν το ελληνικό εορτολόγιο ήταν ταινία, θα ήταν ένα κράμα Μάρτιν Σκορτσέζε και Εμίρ Κουστουρίτσα με όλες τις χυμώδεις αντιθέσεις.
Αυτό το μυστήριο της Ελληνικής επικράτειας με έκανε να αναζητήσω τα πιο περίεργα ήθη και έθιμα της χώρας μας. Το έκανα με τη βοήθεια του παλιού μου φίλου, Θανάση Χριστοδούλου, ο οποίος είναι συνιδρυτής της Pculiar (www.pculiar.com), μίας ομάδας φωτογράφων οι οποίοι γυρίζουν την Ελλάδα με σκοπό να αποτυπώσουν το μυστήριο, το άγνωστο, το Μοναδικό αυτού του τόπου.

Διονυσιακό έθιμο, Βώλακας Δράμας

Τη μέρα των Θεοφανίων, στην Ανατολική Μακεδονία, ο παγανισμός συναντάει την ορθοδοξία. Μαύρες κάπες, δέρματα ζώων, μάσκες, κουδούνια και θόρυβοι συνθέτουν την υπερβολή ενός εθίμου που έχει τις ρίζες του στις αρχαιοελληνικές δοξασίες.

Το καρναβάλι του Στοιχειού, Άμφισσα

Ένα απ τα πιο ατμοσφαιρικά καρναβάλια στην Ελλάδα, με έντονο το Παγανιστικό στοιχείο λαμβάνει χώρα στην Άμφισσα στην περίοδο της Αποκριάς. Κάθε χρόνο, το Σάββατο πριν από την Καθαρά Δευτέρα, στην κεντρική πλατεία της πόλης ζωντανεύει ο θρύλος των στοιχειών που προστατεύουν τις πηγές νερού κάθε συνοικίας και συγκρούονται μεταξύ τους.

Αλευρώματα, Γαλαξίδι

Λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα από την Άμφισσα και δύο μέρες μετά το καρναβάλι του Στοιχειού, στο Γαλαξίδι αναβιώνει κάθε χρόνο ένα έθιμο με βαθιές ρίζες, που φτάνουν ως τα βυζαντινά χρόνια. Τα αλευρώματα είναι σαφώς λιγότερο τρομακτικά από τα στοιχειά και από άλλους παραδοσιακούς εορτασμούς και πολύ πιο διασκεδαστικά και πολύχρωμα. Μια πραγματική γιορτή.

Καπετανία, Σέριφος

Το έθιμο αυτό έχει τις ρίζες του στον 16 αιώνα πήρε την ονομασία του από τους πελοποννήσιους καπετάνιους που διέμεναν στο νησί. Αναβιώνει κάθε χρόνο το τελευταίο Σάββατο της Αποκριάς και κορυφώνεται με την αναπαράσταση ενός πολέμου. Από τη μία πλευρά είναι πάντα οι Έλληνες, από την άλλη ένας διαφορετικός εχθρός κάθε φοράα (Τούρκοι, Αιγύπτιοι κ.α).

Μεταφορά της Προίκας, Όλυμπος Καρπάθου

Το πρώτο περίεργο εδώ - για όσους δεν το γνωρίζουν - είναι ότι η Κάρπαθος έχει Όλυμπο. Το δεύτερο είναι ότι η προίκα που κατηφορίζει για τον κοινό βίο του ζευγαριού είναι του γαμπρού. Ως γνωστόν, σε όλη την ελληνική επικράτεια, η προίκα είναι υποχρέωση της οικογένειας της νύφης. Στην Κάρπαθο, με ένα εντυπωσιακό τελετουργικό βασισμένο στα τοπικά έθιμα, οι νεαρές κοπέλες του νησιού μεταφέρουν την προίκα στο σπίτι της νύφης.

Τα φιδάκια της Παναγίας, Κεφαλονιά

Οξύμωρο ήδη από την ονομασία του, αφού το φίδι σχετίζεται με το προπατορικό αμάρτημα. Η παράδοση, πάντως, εξιστορεί ότι τα φίδια που κύκλωσαν το μοναστήρι στο χωριό Μαρκόπουλο της Κεφαλονιάς απέτρεψαν τους πειρατές να το λεηλατήσουν. Εκεί κάθε Δεκαπενταύγουστο βγαίνουν τα φίδια, τα οποία θεωρούνται θαυματουργά.

Λιτανεία 40 χιλιoμέτρων, Κατούνια Ευβοίας

Η μεγαλύτερη λιτανεία στην Ελλάδα διαρκεί οκτώ με εννιά ώρες. Ξεκινάει από το χωριό Κατούνια και καταλήγει στη Πύλη, ακολουθώντας μια δύσκολη, αλλά μαγευτικά όμορφη διαδρομή στην Εύβοια. Το Χριστιανικό έθιμο της περιφοράς της εικόνας του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου χρονολογείται από τις αρχές του 20ου αιώνα (μπορεί να είναι και λίγο παλαιότερο) και στην πομπή συμμετέχει πλήθος κόσμου. Ο δρόμος της πίστης είναι μεγάλος.

Γομαροπάζαρο, Τύρναβος

Ετήσιος θεσμός, που χρονολογείται από την πρώιμη εποχή της Τουρκοκρατίας και συγκεντρώνει κάτω από τη γέφυρα του Τυρνάβου όλους όσοι ενδιαφέρονται να αγοράσουν ή να πουλήσουν κάποιο άλογο. Φοράδες, πουλάρια και επίδοξα πουλέν σε ένα σκηνικό βγαλμένο απ' το παρελθόν, όταν το Αίμα βάφτηκε κόκκινο.

Το απαγορευμένο (Γιορτή του Φαλλού), Τύρναβος

Τελευταίο αλλά όχι ύστατο, αφού μετά το Γομαροπάζαρο, τα Αλογάκια στον Τύρναβο σηκώνονται σούζα για την απαγορευμένη γιορτή του φαλλού. Άφθονο ντόπιο τσίπουρο, φαλλοί παντού και ό,τι κοντινότερο διαθέτουμε στις Διονυσιακές γιορτές παίρνει εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα (πολλή) σάρκα και οστά λίγα χιλιόμετρα έξω απ' τη Λάρισα. Κάθε χρόνο, την Κυριακή της Αποκριάς. Kλείνοντας, αξίζει να σημειώσουμε ότι από το Καστελόριζο μέχρι τον Έβρο, η Ελλάδα είναι σπαρμένη με έθιμα και παραδόσεις από όλες τις περιόδους τις ελληνικής Ιστορίας. Έθιμα τα οποία θυμίζουν ταινίες απ τον 'Πόλεμο τον Άστρων' μέχρι το 'Μία Βραδιά στο Παρίσι'. Ευχαριστούμε την ομάδα του Pculiar.com που μας έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσουμε κάποια απ' αυτά, μέσα από τις φωτογραφίες και τα ρεπορτάζ της ιστοσελίδας της. Εννοείται ότι θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε με ενδιαφέρον τις εξορμήσεις τους σε κάθε μικρή, μυστική ή ανεξερεύνητη γωνιά της Ελλάδας.

oneman.gr

Κάλαντα και έθιμα Χριστουγέννων στην Ελλάδα.

Τα Χριστούγεννα ήρθαν και κάθε περιοχή της Ελλάδας αυτές τις γιορτινές μέρες αναβιώνει τα δικά της έθιμα και παραδόσεις που έχουν τις ρίζες τους βαθιά πίσω στο χρόνο.

Κάποια είναι πολύ γνωστά, άλλα λιγότερο διαδεδομένα. Καλικάντζαροι, φωτιές, γλέντια, παραδοσιακά παιχνίδια και γλυκίσματα είναι μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά ελληνικά Χριστουγεννιάτικα έθιμα. Ας ταξιδέψουμε για λίγο βλέποντας κάποια απ’ αυτά….

Κρήτη

Στην Κρήτη, έχουν σαν χριστουγεννιάτικο έθιμο το χριστουγεννιάτικο ψωμί. Το ζύμωμα του συγκεκριμένου ψωμιού, θεωρείται ολόκληρη ιεροτελεστία, εφ΄όσον χρησιμοποιούνται ακριβά υλικά για την παρασκευή του. Οι νοικοκυρές σχηματίζουν με τη μισή ζύμη, μία μεγάλη κουλούρα ενώ με την υπόλοιπη έναν σταυρό για να τη στολίσουν.

Διακοσμητικά γύρω γύρω στην κουλούρα αυτή του ψωμιού, χαράζουν με μαχαίρι διάφορα σχέδια όπως καρδιές, αστεράκια, λουλούδια κ.α. Συνηθίζουν να κόβει το χριστουγεννιάτικο αυτό ψωμί ο νοικοκύρης του σπιτιού την μέρα των Χριστουγέννων και να το μοιράζει σε όλους όσους βρίσκονται στο γιορτινό τραπέζι.

Μακεδονία

Στην Μακεδονία, ο νοικοκύρης του σπιτιού διαλέγει από το χωράφι του το πιο γερό κλαδί ελιάς ή πεύκου και το τοποθετεί στο τζάκι του σπιτιού. Το ξύλο αυτό που ονομάζεται και «Χριστόξυλο» καίγεται για όλο το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων (από την μέρα δηλαδή των Χριστουγέννων μέχρι και τα Φώτα). Κατά την παράδοση το κάψιμο του Χριστόξυλου, βοηθά τον Χριστό να ζεσταίνεται στην φάτνη της Βηθλεέμ. Ο κάθε Μακεδόνας προσπαθεί να καίγεται το Χριστόξυλο του σπιτιού του μέχρι και τα Φώτα. Ακόμα ένα έθιμο των Μακεδόνων, είναι οι «Μωμόγεροι».

Ένα είδος δηλαδή παραδοσιακού λαϊκού θεάτρου που αναβιώνει σε όλα τα χωριά όπου υπάρχουν πρόσφυγες από τον Πόντο. Οι πρωταγωνιστές αυτών των θεατρικών παραστάσεων κάνουν μιμητικές κινήσεις, ενώ τα πρόσωπά τους είναι μακιγιαρισμένα όπως το δέρμα των γερόντων. Οι παραστάσεις πραγματοποιούνται καθ΄όλη την διάρκεια του δωδεκαημέρου των Χριστουγέννων.

Επτάνησα

Στα Επτάνησα, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς γίνεται το έθιμο της «κολόνιας». Οι άνθρωποι κατεβαίνουν στους δρόμους κρατώντας μπουκάλια με κολόνια και «ραίνουν» ο ένας τον άλλο.

Με τον τρόπο αυτό, γιορτάζουν τον ερχομό του νέου έτους, και τραγουδούν: « Ήρθαμε με ρόδα και ανθούς να σας ειπούμε Χρόνους Πολλούς».

Θεσσαλία

Στην Θεσσαλία, το σημαντικότερο χριστουγεννιάτικο έθιμο που έχουν είναι το σφάξιμο του γουρουνιού, η λεγόμενη «γουρουνοχαρά». Η διαδικασία για την προετοιμασία και το σφάξιμο του γουρουνιού γίνεται με ιδιαίτερη φροντίδα. Για τα μεγαλόσωμα ζώα απαιτούνται 4-5 άνδρες, όχι παιδιά ηλικίας 20-25 ετών. Μετά το γδάρσιμο, αρχίζει το κόψιμο του λίπους και στην συνέχεια το κόψιμο του κρέατος σε μικρά κομμάτια. Το λίπος (παστό), λιώνεται και αποθηκεύεται σε μεγάλα δοχεία λαδιού για να χρησιμοποιηθεί αφού παγώσει από τις νοικοκυρές στα φαγητά τους κατά την διάρκεια της χρονιάς.

Στις περισσότερες περιοχές της Θεσσαλίας, τα γουρούνια σφάζονται την ημέρα του Αγίου Στεφάνου στις 27 Δεκεμβρίου, γι’ αυτό και η γιορτή αυτή ονομάζεται «Γρουνοστέφανος».

Ήπειρος

Στην Ήπειρο, έχουν ένα χριστουγεννιάτικο έθιμο, το λεγόμενο «αναμμένο πουρνάρι». Στην Άρτα, συνηθίζουν να ανάβουν ένα κλαδί πουρναριού ή οποιουδήποτε άλλου δέντρου που «τρίζει» κατά το κάψιμο και το κρατούν στο χέρι κατά τις επισκέψεις τους σε άλλα σπίτια.

Στα Γιάννενα, ακολουθούν το ίδιο έθιμο με μία μικρή παραλλαγή. Αντί για κλαδί, κρατούν στα χέρια τους μία χούφτα δαφνόφυλλα ή πουρναρόφυλλα και τα πετούν στο τζάκι να καούν στο σπίτι που επισκέπτονται. Όταν αρχίσουν τα φύλλα να καίγονται και να «τρίζουν» τότε εύχονται: «Αρνιά, κατσίκια, νύφες και γαμπρούς». Είναι η καλύτερη ευχή για κάθε νοικοκύρη.

Πελοπόννησος

Στην Πελοπόννησο, έχουν το σπάσιμο του ροδιού. Το πρωί της Πρωτοχρονιάς ο νοικοκύρης του σπιτιού πηγαίνει στην εκκλησία κρατώντας το ρόδι του για να το «λειτουργήσει». Μετά πηγαίνοντας στο σπίτι του, χτυπάει την πόρτα της εισόδου και ανοίγοντας του σπάει με δύναμη το ρόδι για να σκορπιστούν οι ρώγες του παντού στο σπίτι.

Παράλληλα με το σπάσιμο του ροδιού, δίνουν και την ευχή: «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος και όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη την χρονιά».

Θράκη

Στη Θράκη, οι Σαρακατσάνες εξακολουθούν να ζυμώνουν την «Χριστόκλουρα». Στρογγυλή κουλούρα με κεντήματα διάφορα που αναπαριστάνουν συνήθειες και από το παρελθόν όπως στάνη, στρούγκα και άλλα. Της βάζουν μέλι και την τρώνε όλοι μαζί περιμένοντας την γέννηση του Χριστού. Ένα ακόμα έθιμο είναι και οι «Μπαμουσιαραίοι». Την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, δύο άντρες μεταμφιέζονται ο ένας σε Μπαμουσιαραίο και ο άλλος στην γυναίκα του.

Ο Μπαμπουσιαραίος φορά μία νεροκολοκύθα στο πρόσωπο που της έχει ανοίξει τρύπες για μάτια και στόμα, προβιές προβάτων, και κρεμασμένα κουδούνια στην μέση. Οργανοπαίκτες με νταούλια, ζουρνάδες και γκάιντες τους συνοδεύουν και με την έντονη μουσική τους ξεσηκώνουν το χωριό.

enallaktikos.gr

Κάθε περιοχή της Ελλάδας αυτές τις γιορτινές μέρες αναβιώνει τα δικά της έθιμα και παραδόσεις που έχουν τις ρίζες τους βαθιά πίσω στο χρόνο. Κάποια είναι πολύ γνωστά, άλλα λιγότερο διαδεδομένα. Καλικάντζαροι, φωτιές, γλέντια, παραδοσιακά παιχνίδια και γλυκίσματα είναι μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά ελληνικά Χριστουγεννιάτικα έθιμα. Ας ταξιδέψουμε για λίγο βλέποντας κάποια απ’ αυτά….

ΉΠΕΙΡΟΣ

Tο αναμμένο πουρνάρι
Όταν γεννήθηκε ο Χριστός και πήγαν οι βοσκοί να προσκυνήσουν, ήταν νύχτα σκοτεινή. Βρήκαν κάπου ένα ξερό πουρνάρι κι έκοψαν τα κλαδιά του. Πήρε ο καθένας από ένα κλαδί στο χέρι, του έβαλε φωτιά και γέμισε το σκοτεινό βουνό χαρούμενες φωτιές και τριξίματα και κρότους. Από τότε, λοιπόν, στα χωριά της Άρτας, όποιος πάει στο σπίτι του γείτονα, για να πει τα χρόνια πολλά, καθώς και όλα τα παιδιά τα παντρεμένα, που θα πάνε στο πατρικό τους, για να φιλήσουν το χέρι του πατέρα και της μάνας τους, να κρατούν ένα κλαρί πουρνάρι, ή ό,τι άλλο δεντρικό που καίει τρίζοντας. Στο δρόμο το ανάβουν και το πηγαίνουν έτσι αναμμένο στο πατρικό τους σπίτι και γεμίζουν χαρούμενες φωτιές και κρότους τα σκοτεινά δρομάκια του χωριού.
Ακόμη και στα Γιάννενα το ίδιο κάνουν. Μόνο που εκεί δεν κρατούν ολόκληρο το κλαρί το πουρνάρι αναμμένο στο χέρι τους αλλά κρατούν στη χούφτα τους μια χεριά δαφνόφυλλα και πουρναρόφυλλα, που τα πετούν στο τζάκι, μόλις μπούνε και καλημερίζουν. Κι όταν τα τα ξερά φύλλα πιάσουν φωτιά κι αρχίσουν να τρίζουν και να πετάνε σπίθες, εύχονται: «Αρνιά, κατσίκια, νύφες και γαμπρούς!»
Tα καρύδια
Τα καρύδια είναι ένα παραδοσιακό ομαδικό παιχνίδι που παίζουν τα παιδιά. Οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν ως εξής: Κάποιο παιδί χαράζει στο χώμα μια ευθεία γραμμή.
Πάνω σ’ αυτή, κάθε παίκτης βάζει κι από ένα καρύδι στη σειρά. Μετά, ο κάθε παίκτης με τη σειρά του και από κάθετη απόσταση ενός με δύο μέτρα από τη γραμμή των καρυδιών, σημαδεύει σκυφτός, και με το μεγαλύτερο και το πιο στρογγυλό καρύδι του, κάποιο άλλο καρύδι.
Όποιο καρύδι πετύχει και το βγάλει έξω από τη γραμμή το κερδίζει και δοκιμάζει ξανά σημαδεύοντας κάποιο άλλο καρύδι. Αν αστοχήσει, συνεχίζει ο επόμενος παίκτης. Το παιχνίδι συνεχίζεται μέχρι να βγουν από τη γραμμή όλα τα καρύδια.

ΘΕΣΣΑΛΙΑ
«Έλα, έχουμε γουρουνοχαρά»
Ένα από τα σημαντικότερα χριστουγεννιάτικα έθιμα της Θεσσαλίας είναι το σφάξιμο του γουρουνιού.
Η προετοιμασία για το σφάξιμο του γουρουνιού γινόταν με εξαιρετική φροντίδα, ενώ επακολουθούσε γλέντι μέχρι τα ξημερώματα, για να επαναληφθεί η ίδια διαδικασία την επόμενη και τη μεθεπόμενη μέρα. Τρεις-τέσσερις συγγενικές οικογένειες καθόριζαν με τη σειρά ποια ημέρα θα έσφαζε το γουρούνι της. Για κάθε σφαγή μεγάλου γουρουνιού απαιτούνταν 5-6 άνδρες, εκτός των παιδιών, που είχαν ηλικία πολλές φορές 20-25 ετών. Επειδή όμως η όλη εργασία είχε ως επακόλουθο το γλέντι και τη χαρά, γι’ αυτό και η ημέρα αυτή καθιερώθηκε ως «γουρουνοχαρά ή γρουνουχαρά».
Μετά το γδάρσιμο, αρχίζει το κόψιμο του λίπους και στην συνέχεια το κόψιμο του κρέατος σε μικρά κομμάτια. Το λίπος λιώνεται και αποθηκεύεται σε μεγάλα δοχεία λαδιού για να χρησιμοποιηθεί αφού παγώσει από τις νοικοκυρές στα φαγητά τους κατά την διάρκεια της χρονιάς. Στις περισσότερες περιοχές της Θεσσαλίας, τα γουρούνια σφάζονται την ημέρα του Αγίου Στεφάνου στις 27 Δεκεμβρίου, γι’ αυτό και η γιορτή αυτή ονομάζεται Γρουνοστέφανος.
«Η κοτόσουπα»
Κύριο πιάτο την ήμερα των Χριστουγέννων είναι η γαλοπούλα. Την πρωτοχρονιά η συνήθεια ήταν να φτιάχνουν κότα ή “κούρκο” (γαλοπούλα) γεμιστό με κάστανα, καρύδια, σταφίδες, κιμά, κρεμμύδιπιπέρι και μαϊντανό, όλα καβουρδισμένα. Το έθιμο της γαλοπούλας έφτασε στην Ευρώπη από το Μεξικό το 1824 μ.Χ. Ενα άλλο συνηθισμένο πιάτο είναι το ψητό χοιρινό κρέας (το ψήσιμο γινόταν στη χόβολη του τζακιού). Υπήρχε όμως και η εποχή που τη μέρα αυτή έτρωγαν χοιρινό με πρασοσέλινο ή όποιο άλλο κρέας με πιλάφι.
Ωστόσο, σε αρκετές περιοχές της χώρας μας διατηρείται το έθιμο της κοτόσουπας, ιδιαίτερα στη Θεσσαλία και στην Κρήτη. Παλαιότερα η κοτόσουπα αποτελούσε το κυρίως πιάτο που έτρωγαν οι Έλληνες όταν επέστρεφαν από την εκκλησία.
Το τάισμα της βρύσης
Οι κοπέλες, τα χαράματα των Χριστουγέννων, αλλού την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, πηγαίνουν στην πιο κοντινή βρύση «για να κλέψουν το άκραντο νερό» (άκραντο, δηλαδή αμίλητο, γιατί δε βγάζουν λέξη σ’ όλη τη διαδρομή). Αλείφουν τις βρύσες του χωριού με βούτυρο και μέλι, με την ευχή όπως τρέχει το νερό να τρέχει και η προκοπή στο σπίτι τον καινούργιο χρόνο και γλυκιά να είναι και η ζωή τους. Για να έχουν καλή σοδειά, όταν φτάνουν εκεί, την «ταΐζουν», με διάφορες λιχουδιές, όπως βούτυρο, ψωμί, τυρί, όσπρια ή κλαδί ελιάς. Όποια θα πήγαινε πρώτη στη βρύση, αυτή θα ήταν και η πιο τυχερή ολόκληρο το χρόνο. Έπειτα ρίχνουν στη στάμνα ένα βατόφυλλο και τρία χαλίκια, «κλέβουν νερό» και γυρίζουν στα σπίτια τους πάλι αμίλητες μέχρι να πιούνε όλοι από το άκραντο νερό. Με το ίδιο νερό ραντίζουν και τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού, ενώ σκορπούν στο σπίτι και τα τρία χαλίκια.
«Κλωνάρια στο τζάκι» ή «Πάντρεμα της φωτιάς»
Την παραμονή των Χριστουγέννων σε πολλά μέρη της Ελλάδας «παντρεύουν», τη φωτιά. Παίρνουν ένα ξύλο με θηλυκό όνομα και ένα με αρσενικό όνομα, συνήθως από αγκαθωτά δέντρα. Τα αγκαθωτά δέντρα, κατά τη λαϊκή αντίληψη, απομακρύνουν τα δαιμονικά όντα, όπως τους καλικάντζαρους. Στη Θεσσαλία, επιστρέφοντας από την εκκλησία στο σπίτι, τα κορίτσια βάζουν παραδίπλα στο αναμμένο τζάκι κλωνάρια κέδρου που τα ξεδιαλέγουν, ενώ τα αγόρια τοποθετούν κλαδιά από αγριοκερασιά. Τα μικρά αυτά κλάδιά δέντρων αντιπροσωπεύουν τις προσωπικές τους επιθυμίες για την πραγματοποίηση μιας όμορφης ζωής. Φροντίζουν μάλιστα τα κλαδιά αυτά να είναι λυγερά και παρακολουθούν με ενδιαφέρον ποιο κλωνάρι θα καεί πρώτο, καθώς λένε πως αυτό είναι καλό σημάδι για το κορίτσι ή το αγόρι, αντίστοιχα, και συγκεκριμένα πως θα είναι αυτό που θα παντρευτεί πρώτο.

ΜAΚΕΔΟΝΙΑ
Οι Μωμόγεροι
Η λαϊκή φαντασία οργιάζει στην κυριολεξία σχετικά με τους Καλικάντζαρους, που βρίσκουν την ευκαιρία να αλωνίσουν τον κόσμο από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα, τότε δηλαδή που τα νερά είναι «αβάφτιστα». Η όψη τους τρομακτική, οι σκανδαλιές τους απερίγραπτες και ο μεγάλος φόβος τους η φωτιά.
Στα χωριά Πλατανιά και Σιταγροί του Νομού Δράμας συναντάμε το έθιμο των Μωμόγερων, ένα είδος δηλαδή παραδοσιακού λαϊκού θεάτρου το οποίο προέρχεται από του Πόντιους πρόσφυγες. Η ονομασία του εθίμου προέρχεται από τις λέξεις μίμος ή μώμος και γέρος και συνδέεται με τις μιμητικές κινήσεις των πρωταγωνιστών. Αυτοί, φορώντας τομάρια ζώων – λύκων, τράγων ή άλλων – ή ντυμένοι με στολές ανθρώπων οπλισμένων με σπαθιά, έχουν τη μορφή γεροντικών προσώπων.
Οι Μωμόγεροι, εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του δωδεκαημέρου των εορτών, και προσδοκώντας τύχη για τη νέα χρονιά, γυρίζουν σε παρέες στους δρόμους των χωριών και τραγουδούν τα κάλαντα ή άλλους ευχετικούς στίχους. Όταν δύο παρέες συναντηθούν, κάνουν ψευτοπόλεμο μεταξύ τους, ώσπου η μία ομάδα να νικήσει και η άλλη να δηλώσει υποταγή. Παραλλαγές του ίδιου εθίμου, συναντώνται σε χωριά της Κοζάνης και της Καστοριάς, με την ονομασία Ραγκουτσάρια.
Το Χριστόξυλο
Στα χωριά της βόρειας Ελλάδας, από τις παραμονές των εορτών ο νοικοκύρης ψάχνει στα χωράφια και διαλέγει το πιο όμορφο, το πιο γερό, το πιο χοντρό ξύλο από πεύκο ή ελιά και το πάει σπίτι του. Αυτό ονομάζεται Χριστόξυλο και είναι το ξύλο που θα καίει για όλο το δωδεκαήμερο των εορτών, από τα Χριστούγεννα μέχρι και τα Φώτα, στο τζάκι του σπιτιού. Η στάχτη των ξύλων αυτών προφύλασσε το σπίτι και τα χωράφια από κάθε κακό.
Πριν ο νοικοκύρης φέρει το Χριστόξυλο, κάθε νοικοκυρά φροντίζει να έχει καθαρίσει το σπίτι και με ιδιαίτερη προσοχή το τζάκι , ώστε να μη μείνει ούτε ίχνος από την παλιά στάχτη. Καθαρίζουν ακόμη και την καπνοδόχο, για να μή βρίσκουν πατήματα να κατέβουν οι καλικάντζαροι, τα κακά δαιμόνια, όπως λένε στα παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα παραμύθια. Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων , όταν όλη η οικογένεια θα είναι μαζεμένη γύρω από το τζάκι , ο νοικοκύρης του σπιτιού ανάβει την καινούρια φωτιά και μπαίνει στην εστία το Χριστόξυλο. Σύμφωνα με τις παραδόσεις του λαού, καθώς καίγεται το Χριστόξυλο, ζεσταίνεται ο Χριστός στη φάτνη Του. Σε κάθε σπιτικό, οι νοικοκυραίοι προσπαθούν το Χριστόξυλο να καίει μέχρι τα Φώτα.
Οι παραδοσιακές φουφούδες
Με παραδοσιακές φουφούδες και την επίσκεψη του Καππαδόκη Αη Βασίλη γιορτάζονται τα Χριστούγεννα στην πόλη της Καβάλας.Το εμπορικό κέντρο της πόλης την παραμονή των Χριστουγέννων θυμίζει μια μεγάλη ψησταριά. Στους περισσότερους πεζόδρομους, αλλά και στα πεζοδρόμια, οι έμποροι στήνουν υπαίθριες ψησταριές, τις λεγόμενες φουφούδες και προσφέρουν σε όλους τους περαστικούς ψητά κρέατα και ντόπιο κόκκινο κρασί.
Οι κλαδαριές
Οι κλαδαριές στην περιοχή του Βοΐου εντάσσονται στα έθιμα του δωδεκαημέρου, όπως αποκαλείται το διάστημα από τα Χριστούγεννα και μετά. Η προετοιμασία για το έθιμο όμως, ξεκινά ήδη από τον Οκτώβριο. Συγκεκριμένα, την επόμενη του Αγίου Δημητρίου, στις 27 Οκτωβρίου, τα παιδιά και οι έφηβοι τρέχουν στα χωράφια και τις βουνοπλαγιές και μαζεύουν κλαδιά και ξερά χόρτα για την κλαδαριά. Ψάχνουν κυρίως κλαδιά κέδρου που έχουν ένα ιδιαίτερο άρωμα. Τα κλαδιά αποθηκεύονται σε μέρος ξηρό και παραμένουν εκεί για να ξεραθούν εντελώς και να μην έχουν υγρασία.
Στις 23 Δεκεμβρίου, η ετοιμασία ξεκινά ήδη από το μεσημέρι. Τα κλαδιά στοιβάζονται στον ανοιχτό χώρο όπου θα τελεστεί το έθιμο και δημιουργούν ένα τεράστιο σωρό. Ο σωρός ανάβει το βράδυ, από τα χέρια του γηραιότερου κατοίκου του χωριού. Τότε, οι κάτοικοι πιάνουν το χορό γύρω από την πυρά. Σε κάποια μέρη περιφέρονται γύρω από την πυρά και οι κωδωνοφόροι, άνδρες που κρεμούν κουδούνια και δίνουν στην όλη τελετή ένα χαρακτήρα αρχαιοελληνικού διονυσιακού δρώμενου.
Στην Φλώρινα, οι κάτοικοι υποδέχονται τη γέννηση του Χριστού ανάβοντας μεγάλες φωτιές στις 12 τα μεσάνυχτα, που συμβολίζουν τη φωτιά που άναψαν οι ποιμένες της Βηθλεέμ για να ζεσταθεί ο νεογέννητος Χριστός. Φωτιές ανάβουν επίσης και το βράδυ της Πρωτοχρονιάς.
Κόλιντα Μπάμπο (Πέλλα)
Στην Πέλλα, αναβιώνει ακόμα και σήμερα το έθιμο της “Κόλιντα Μπάμπω”. Οι κάτοικοι της περιοχής το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου ανάβουν φωτιές, φωνάζοντας “Κόλιντα Μπάμπω” που σημαίνει “σφάζουν, γιαγιά”. Αυτό είναι ένα έθιμο που αναπαριστά την σφαγή των αρσενικών νηπίων από τον Ηρώδη. Έτσι η φωτιά ενημερώνει τους κατοίκους να προφυλαχθούν όχι μόνο από τον βασιλιά Ηρώδη, αλλά και από τα κακά που ίσως επιφυλάσσει η νέα χρονιά.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ
Το Χριστόψωμο
Το «Ψωμί του Χριστού», όπως λέει και το όνομά του το έφτιαχναν οι νοικοκυρές την Παραμονή των Χριστουγέννων, με ευλάβεια και ειδική μαγιά. Επάνω χάραζαν οπωσδήποτε το σταυρό και γύρω – γύρω έφτιαχναν διάφορα σχέδια και στολίδια με ζυμάρι. Την ημέρα των Χριστουγέννων, ο νοικοκύρης του σπιτιού, αφού σταύρωνε τα Χριστόψωμο το έκοβε σε κομμάτια και το μοίραζε στα μέλη της οικογένειας.
Το σπάσιμο του ροδιού
Το πρωί της Πρωτοχρονιάς, η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία για τη Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου και ο νοικοκύρης κουβαλά μαζί του ένα ρόδι για να το «λειτουργήσει». Κατά την επιστροφή στο σπίτι, ο νοικοκύρης πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας -δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του- και έτσι να είναι ο πρώτος που θα μπει στο σπίτι για να κάνει το καλό ποδαρικό, με το ρόδι στο χέρι. Μπαίνοντας μέσα, με το δεξί, σπάει το ρόδι πίσω από την εξώπορτα, το ρίχνει δηλαδή κάτω με δύναμη για να σπάσει και να πεταχτούν οι ρώγες του παντού και ταυτόχρονα λέει: «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά». Τα παιδιά μαζεμένα γύρω-γύρω κοιτάζουν οι ρώγες αν είναι τραγανές και κατακόκκινες. Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες, τόσο χαρούμενες κι ευλογημένες θα είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος.

Το κυνήγι τα Χριστούγεννα στα χωριά Μάνης
Κατά τη διάρκεια της σαρακοστής τα περισσότερα παιδιά βγαίνανε κυνήγι. Τα βράδια, όταν το σούρουπο έπεφτε για καλά και το κρύο άρχιζε να τσούζει, παίρνανε το «φακό» με καινούργια «πλάκα» και γυρίζανε στα χαλάσματα και στα σπήλια κοντά στο χωριό. Στόχος τους οι γουργουγιάννηδες, τα μικρά πουλάκια που κούρνιαζαν εκεί. Τα θαμπώνανε με το φακό και τα πιάνανε. Αν ήταν πολύ ψηλά, τα χτυπούσανε με τις λαστιχιέρες (σφεντόνες). Η μάνα ή κάποια μεγάλη αδερφή, μετά από πολλή γκρίνια τους, τα καθάριζαν και τα πάστωναν. Τα βάζανε σε πήλινα ή γυάλινα βάζα, για να τα φάνε τα Χριστούγεννα.
Πολλά παιδιά μάζευαν είκοσι και περισσότερα πουλάκια και καμάρωναν για τις … κυνηγετικές ικανότητες τους και για την σοδειά τους. Και όταν πλησίαζαν οι γιορτές, άρχιζαν οι παραδοσιακές ετοιμασίες. Το σπίτι έπρεπε να βάλει τα γιορτινά του και όλο το χωριό να καθαριστεί και να ετοιμαστεί, για να υποδεχτεί τους ξενιτεμένους του που θα έρχονταν να κάνουν γιορτές με τους δικούς τους.
Τα Τσιλικρωτά (Δυτική Μάνη)
Και στη Μάνη ακούγονται δοξασίες για τα δαιμονικά και άλλα υπερφυσικά όντα, που βγαίνουν τα δωδεκαήμερα από του Χριστού ως τα Φώτα. Πρόκειται για τους Καλικάντζαρους. Πολλοί λαογράφοι υποστηρίζουν πως είναι οι Καλικάντζαροι απόγονοι του τραγοπόδη θεού Πάνα ή των Σατύρων, που πηδήσανε από την μυθολογία στη χριστιανική ζωή. Ο πατέρας της Ελληνικής Λαογραφίας Νικ. Γ. Πολίτης στις «Παραδόσεις» του αναφέρεται σε Λυκοκατζαραίους, Σκαλικαντζέρια, Καρκαντζέλια, Κωλοβελώνηδες, Πλανηταρούδια, Κάηδες, Παγανά. Στην περιοχή της Αντρούβιτσας (Δ. Μάνη) ονομάζουν τους Καλικάντζαρους Τσιλικρωτά. Ο Πασαγιάννης στο ομώνυμο χριστουγεννιάτικο διήγημά του αναφέρεται με ένα χαριτωμένο τρόπο σε θρύλους για τα ξωτικά αυτά.
Τους Καλικάντζαρους που μπαίνουν στα σπίτια από τις καπνοδόχους, γιατί τους προσελκύει η μυρωδιά του λαδιού από τις τηγανίδες, ο λαός τους έχει πλάσει ψηλούς, μαυριδερούς, ισχνούς, άσχημους με κόκκινα άγρια μάτια και τριχωτό όλο το σώμα.
Θεωρούνται «μαγαρισμένοι» και σιχαμεροί, κάνουν ζημιές όπως: σβήνουν τη φωτιά, μαγαρίζουν τα εδέσματα, παρενοχλούν τους ανθρώπους, κυρίως τα παιδιά και τις γριές και χοροπηδάνε στους δρόμους. Τρώνε βατράχους, χελώνες, φίδια, σκουλήκια κ.ά. Οι άνθρωποι προσπαθούν να εξολοθρεύσουν τις βλαπτικές τους ενέργειες με εξορκισμούς ή προσφορά γλυκισμάτων, τηγανίδων κ.τ.λ. Ο μεγάλος τους φόβος είναι ο αγιασμός.
Στη Μάνη ακούγονται και στην εποχή μας κάποια λαϊκά στιχουργήματα για τους Καλικάντζαρους:
Αρορίτες είμαστε,
αραρά γυρεύουμε
τηγανίδες θέλομε
τα παιδιά τα παίρνουμε
ή το (γ)κούρο ή τη (γ)κότα
ή θα σπάσαμε τη (μ)πόρτα.
Φοβούνται τον αγιασμό, γιατί, όποιος βραχεί με αγιασμένο νερό, αφανίζεται. Όταν βλέπουν τον παπά που αγιάζει, τρέχουν φωνάζοντας:
Φεύγετε να φεύγουμε
τι έφτασε ο σκυλόπαπας
με την αγιαστούρα του

ΚΡΗΤΗ
Ο χοίρος των Χριστουγέννων
Στην Κρήτη παλιότερα ήταν έθιμο να μεγαλώνει κάθε οικογένεια στο χωριό ένα γουρούνι, το «χοίρο», όπως το έλεγαν. Ο χοίρος σφάζονταν την παραμονή των Χριστουγέννων κι ήταν το κύριο Χριστουγεννιάτικο έδεσμα. Την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, οι χωρικοί έκοβαν το κρέας του χοίρου και έφτιαχναν λουκάνικα, απάκια, πηχτή, σύγλινα, ομαθιές, και τσιγαρίδες.
Αναπαράσταση της φάτνης στα Χανιά
Στην σπηλιά του Αϊ Γιάννη στην Μαραθοκεφάλα Κισάμου την παραμονή των Χριστουγέννων τελείται Αρχιερατική θεία λειτουργία. Το σπήλαιο πήρε το όνομά του από τη διαμονή και την εκκλησία του Αγίου που βρίσκεται μέσα στο σπήλαιο. Φωτεινό και μεγαλόπρεπο, πανάρχαιο και επιβλητικό έχει χωρητικότητα 3000-4000 ατόμων και τη σπάνια θέα στο κάμπο του Κολυμβαρίου. Εδώ και μερικά χρόνια, στο σπήλαιο του Αγίου Ιωάννη, καθιερώθηκε να γίνεται η παραδοσιακή αναπαράσταση της γεννήσεως του Χριστού.
Το χριστουγεννιάτικο ψωμί
Το φτιάχνουν οι γυναίκες με ιδιαίτερη φροντίδα και υπομονή. Το ζύμωμα είναι μια ιεροτελεστία . Χρησιμοποιούν ακριβά υλικά , ψιλοκοσκινισμένο αλεύρι , ροδόνερο , μέλι , σουσάμι , κανέλα και γαρίφαλα, λέγοντας: «Ο Χριστός γεννιέται , το φως ανεβαίνει, το προζύμι για να γένει.» Πλάθουν το ζυμάρι και παίρνουν τη μισή ζύμη και φτιάχνουν μια κουλούρα. Με την υπόλοιπη φτιάχνουν σταυρό με λουρίδες απ΄ τη ζύμη. Στο κέντρο βάζουν ένα άσπαστο καρύδι. Στην υπόλοιπη επιφάνεια σχεδιάζουν σχήματα με το μαχαίρι ή με το πιρούνι, όπως λουλούδια , φύλλα, καρπούς, πουλάκια

Χριστούγεννα με Κρητική λύρα και… μπουγάτσα
Ήθη και έθιμα που οι ρίζες τους φθάνουν μέχρι την αρχαία εποχή αναβιώνουν κάθε Χριστούγεννα στην Κρήτη.
Από αυτά τα έθιμα ξεχωρίζουν: το σφάξιμο του χοίρου, το χριστόψωμο, τα γλυκίσματα, το ποδαρικό, η μπουγάτσα και τα κάλαντα που λένε τα παιδιά γυρίζοντας από σπίτι σε σπίτι κρατώντας μια κρητική λύρα στο χέρι.
Εκτός από τα παιδιά τα οποία φέρνουν στο σπίτι την καλοτυχία, ανάλογες ιδιότητες έχουν κατά τη λαϊκή μας παράδοση και τα ζώα. Μάλιστα έβαζαν στο σπίτι ένα από τα ζώα τους, είτε αυτό ήταν βόδι είτε αιγοπρόβατο μέχρι να ουρήσει. Σε πολλές περιοχές της Κρήτης το βόδι είναι ευλογία και εξασφαλίζει την καλή χρονιά. Σε άλλες πάλι περιοχές έβαζαν τα παιδιά να χτυπούν στην πλάτη τη νεόνυμφη γυναίκα για να κάνει παιδιά. Πίστευαν μάλιστα ότι με το χτύπημα μεταδίδεται στη γυναίκα η γονιμοποιός δύναμη, την οποία κρύβει μέσα του χλωρό κλαρί.
Παλιότερα στα χωριά, δεν υπήρχε οικογένεια που να μην εκτρέφει όλο το χρόνο ένα γουρούνι για να το σφάξει τις γιορτινές μέρες. Ο χοίρος σφάζονταν την παραμονή των Χριστουγέννων, την ημέρα των Αγίων Δέκα και ήταν το κύριο Χριστουγεννιάτικο έδεσμα. Με το κρέας του έφτιαχναν: λουκάνικα, απάκια, πηχτή ή τσιλαδιά, σύγλινα (δηλαδή το κρέας του γουρουνιού κομμένο σε μικρά κομμάτια, που το έψηναν και το έβαζαν σε μεγάλα δοχεία και το κάλυπταν με το λιωμένο λίπος του ζώου), ομαθιές (έντερα χοίρου γεμισμένα με ρύζι, σταφίδες και κομματάκια συκώτι), τσιγαρίδες (κομμάτια μαγειρεμένου λίπους με μπαχαρικά που το έτρωγαν με ζυμωτό ψωμί για κολατσιό, όταν μάζευαν τις ελιές).
Τα καρακατζόλια
Η κρητική άποψη για τα καρακατζόλια είναι ότι τα παιδιά που γεννιούνται την ημέρα των Χριστουγέννων (άρα έχουνε συλληφθεί την ημέρα του Ευαγγελισμού, που καλό είναι, από σεβασμό στην Παναγία, να αποφεύγει κανείς την ερωτική πράξη) μεταμορφώνονται σε καρακατζόληδες κάθε χρόνο την παραμονή των Χριστουγέννων και, την ημέρα τ’ Αγιασμού (όπου ο καθαγιασμός της φύσης διώχνει όλα τα κακά –αρχαία δοξασία κι αυτό), ξαναγίνονται άνθρωποι –αυτό συνεχίζεται κι όταν μεγαλώνουν.
Το Χριστόψωμο
Το ζύμωμα είναι μια ιεροτελεστία. Χρησιμοποιούν, ψιλοκοσκινισμένο αλεύρι, ροδόνερο, μέλι, σουσάμι, κανέλα και γαρίφαλα. Πλάθουν το ζυμάρι και παίρνουν τη μισή ζύμη και φτιάχνουν μια κουλούρα. Με την υπόλοιπη φτιάχνουν σταυρό με λουρίδες από τη ζύμη. Στο κέντρο βάζουν ένα άσπαστο καρύδι. Στην υπόλοιπη επιφάνεια σχεδιάζουν σχήματα με το μαχαίρι ή με το πιρούνι, όπως λουλούδια, φύλλα, καρπούς, πουλάκια. Το κόβουν ανήμερα τα Χριστούγεννα, δίνοντας πολλές ευχές. Παλαιότερα στην Κρήτη τα ζώα είχαν μερίδα και στο Χριστόψωμο. Το ανακάτευαν με τα πίτουρα και το έδιναν στα ζώα να το φάνε, για να ευλογηθούν κι αυτά.
Αναπαράσταση της φάτνης
Στην σπηλιά του Αϊ Γιάννη στην Μαραθοκεφάλα Κισάμου στα Χανιά την παραμονή των Χριστουγέννων τελείται Αρχιερατική θεία λειτουργία. Η αναπαράσταση της φάτνης όπου γεννήθηκε ο Χριστός με πρόβατα, βοσκούς φωτιές σήμαντρα και το αστέρι να λάμπει στην κορυφή της σπηλιάς δίνουν ιδιαίτερο χρώμα. Παλιότερα, από την παραμονή των Χριστουγέννων οι γεωργοί, οι βοσκοί και οι ναυτικοί έλεγαν «πώς παλεύουν οι καιροί και οι αέρηδες ποιος θα γεννηθεί και ποιος θα βαπτισθεί». Οποίος γεννηθεί, όποιος δηλαδή υπερισχύσει και βγει νικητής την ημέρα των Χριστουγέννων, αυτός θα υπερισχύσει μέχρι και τα Φώτα, αλλα και ολόκληρο τον καινούργιο χρόνο.
Γλυκίσματα
Τα παραδοσιακά γλυκά των γιορτών είναι τα μελομακάρονα οι κουραμπιέδες, τα σαρίκια, οι λουκουμάδες, οι γλυκοκουλούρες, η Βασιλόπιτα. Τα μελομακάρονα βουτιούνται σε μέλι και πασπαλίζονται με κοπανισμένο καρύδι, σησάμι και κανέλα. Οι κουραμπιέδες έχουν αγνό βούτυρο, ρακί, αμύγδαλα, ζάχαρη άχνη. Η ζάχαρη συμβολίζει τα χιονισμένα βουνά της εποχής. Τα σαρίκια είναι από φύλλο ζύμης, τηγανίζονται σε καυτό λάδι και πασπαλίζονται με κανέλα και σησάμι. Τα ξεροτήγανα είναι περίπου ίδια με τα σαρίκια αλλά τυλίγονται στα δάκτυλα.
Τα κάλαντα
Με την Κρητική διάλεκτο μνημονεύουν τα γεγονότα των εορτών, καταλήγουν με ευχές για τον νοικοκύρη του σπιτιού και λέγονται την παραμονή της κάθε γιορτής συνήθως από παιδιά που γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι και τα τραγουδούν κρατώντας τρίγωνα, λύρες και λαούτα.
Χαρακτηριστικό το παρακάτω απόσπασμα από Κρητικά Κάλαντα:
«Ταχειά ταχειά ν’αρχιχρονιά κι αρχή του Γεναρίου
αύριο ξημερώνεται τ” αγίου Βασιλείου
Πρώτα που βγήκεν ο Χριστός
– άγιος και πνευματικός –
στη γη να περπατήσει
βγήκε και χαιρέτησε όλους τους ζευγολάτες.
Τον πρώτο που χαιρέτησε ήτον Άγιο Βασίλης
– Καλώς τα κάνεις Βασιλειό, καλόν ζευγάριν έχεις »
Το ακοίμητο τζάκι
Πιο παλιά το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων έκοβαν κλαδιά και βλαστούς οι νοικοκυρές και οι κόρες και τα πήγαιναν στο σπίτι. Τα έβαζαν σε ποτήρι με νερό και προσμονούσαν να ανθίσουν. Το «ακοίμητο» τζάκι με τα μεγάλα κούτσουρα εξακουθεί και τις ημέρες μας να δίνει τον τόνο μιας γιορτής οικογενειακής που όλοι αναζητούν ελπίζοντας σε ένα καλύτερο νέο έτος. Οι παλαιότεροι έλεγαν πώς μέσα από την αθρακιά -την στάχτη- μπορούσαν να μαντέψουν τα μελλούμενα.
ΘΡΑΚΗ

Στη Θράκη, οι Σαρακατσάνες εξακολουθούν να ζυμώνουν την “Χριστόκλουρα”. Στρογγυλή κουλούρα με διάφορα σχέδια, που αναπαριστούν συνήθειες από το παρελθόν όπως στάνη, στρούγκα και άλλα. Της βάζουν μέλι και την τρώνε όλοι μαζί περιμένοντας την γέννηση του Χριστού.
Οι “Μπαμουσιαραίοι”
Την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, δύο άντρες μεταμφιέζονται ο ένας σε Μπαμουσιαραίο και ο άλλος στην γυναίκα του. Ο Μπαμπουσιαραίος φορά μία νεροκολοκύθα στο πρόσωπο που της έχει ανοίξει τρύπες για μάτια και στόμα, προβιές προβάτων, και κρεμασμένα κουδούνια στην μέση. Οργανοπαίκτες με νταούλια, ζουρνάδες και γκάιντες τους συνοδεύουν και με την έντονη μουσική τους ξεσηκώνουν το χωριό.
Τα Ρουγκάτσια
Στο Πύθιο τα μικρά παιδιά έβγαιναν στους δρόμους του χωριού για να πουν τα “κόλιαντα” μια μέρα νωρίτερα από την παραμονή των Χριστουγέννων, δηλαδή στις 23 Δεκεμβρίου. Τα αγοράκια, από νωρίς το πρωί, ξεχύνονταν στα σοκάκια του χωριού και φώναζαν: “ Kόλιντα,μπάμπου τσικ,τσικ,τσικ….” Ανήμερα τα Χριστούγεννα τα παλικάρια του χωριού χωρίζονταν σε μικρές ομάδες και γύριζαν όλα τα σπίτια. Την κάθε ομάδα την αποτελούσαν τέσσερα άτομα. Στο δρόμο λέγανε τραγούδια του δρόμου και μέσα στο σπίτι το: «Σαράντα μέρις έχουμι Χριστό που καρτερούμε…»
Τα Ρουγκάτσια, δηλαδή οι παρέες των παλικαριών, όταν έμπαιναν στο σπίτι κάθονταν, όπου τους έβαζαν οι νοικοκυραίοι, και τραγουδούσαν εναλλάξ δυο-δυο το παραπάνω τραγούδι. Κι αυτό για να “ξεκουράζουν” τη φωνή τους. Γιατί το τραγούδι ήταν πολύ μεγάλο, χωρίς ενδιάμεσα “ξεκουράσματα”, και θα δυσκολεύονταν να τα βγάλουν πέρα. Εξάλλου έπρεπε να τραγουδήσουν σε πολλά σπίτια και μέχρι αργά το βράδυ της μέρας των Χριστουγέννων. Όταν θα ’ρχονταν τα Ρουγκάτσια στο σπίτι έπρεπε όλα τα μέλη της οικογένειας να βρίσκονται εκεί. Σπίτι κλειστό τα Ρουγκάτσια δεν έπρεπε να βρουν. Το’χανε σε κακό. Κάθονταν, τραγουδούσαν, έπαιρναν το κέρασμά τους, το φιλοδώρημά τους (χρήματα ) και φεύγανε για άλλο σπίτι.
Τσιτσί (Τυχερό Έβρου)
Τα «τσιτσί» συνδέονται με τον ερχομό των καλικάντζαρων στον επάνω κόσμο και παρομοιάζονται με πολύ μεγάλες γάτες, οι οποίες εμφανίζονται το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων και προκαλούν ζημιές σε όσα σπίτια δεν προσφέρουν λεφτά, όταν χτυπούν στους τοίχους τους. Ανήμερα τα Χριστούγεννα χτυπούν οι καμπάνες σημαίνοντας το τέλος της κυριαρχίας αυτών των πλασμάτων, ενώ τα παιδιά του χωριού περιφέρονται με το τσατάλ, βέργα με διχάλα στο ένα άκρο της, και ένα ταψί στο οποίο συγκεντρώνουν τα κεράσματα και τραγουδούν «Τσιτσί κολουντρί χάπε ντέρε σε ιγκούδιν» (δηλαδή: Τσιτσί κολουντρί ανοίξτε την πόρτα, γιατί ξημέρωσε). Στο παρελθόν, εκείνοι που δεν άνοιγαν την πόρτα τους τιμωρούνταν παραδειγματικά με τη μεταφορά κάποιου αντικειμένου από την αυλή τους στο δρόμο ή στην πλατεία του χωριού. Σήμερα η σκανταλιά έχει μεγαλύτερη σημασία από αυτό καθαυτό το κέρασμα
ΝΗΣΙΑ
Τα αγιοβασιλιάτικα καραβάκια(Χίος)
Στην Χίο, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς υπάρχει ένα έθιμο, τα αγιοβασιλιάτικα καραβάκια. Σύμφωνα με αυτό, οι ενορίες κατασκευάζουν πλοία, σε σμύκρινση. Αυτά συναγωνίζονται μεταξύ τους ως προς την ποιότητα κατασκευής και ως προς την ομοιότητα με τα πραγματικά πλοία, ενώ οι ομάδες, το πλήρωμα, του κάθε πλοίου τραγουδούν κάλαντα.
Το σπόρδισμα των φύλλων(Θάσος)
Στη Θάσο, έως σήμερα, οι οικογένειες κρατούν ένα πολύ παλιό έθιμο είναι το σπόρδισμα των φύλλων και γίνεται ως εξής: Κάθονται όλοι γύρω από το αναμμένο τζάκι, τραβούν την ανθρακιά προς τα έξω και ρίχνουν γύρω στ’ αναμμένα κάρβουνα, φύλλα ελιάς, βάζοντας στο νου τους από μια ευχή, χωρίς όμως να την πουν στους άλλους. Όποιου το φύλλο γυρίσει περισσότερο, εκείνου θα πραγματοποιηθεί και η ευχή του.
Το έθιμο της “κολόνιας” (Επτάνησα)
Στα Επτάνησα, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς τηρείται το έθιμο της “κολόνιας”. Οι άνθρωποι κατεβαίνουν στους δρόμους κρατώντας μπουκάλια με κολόνια και “ραίνουν” ο ένας τον άλλο. Με τον τρόπο αυτό, γιορτάζουν τον ερχομό του νέου έτους, και τραγουδούν: “ Ήρθαμε με ρόδα και ανθούς να σας ειπούμε Χρόνους Πολλούς”.
Το γλέντι(Λήμνος)
Στη Λήμνο, τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων σφάζουν γουρουνόπουλα, ενώ το βράδυ της ίδια μέρας στήνουν χορούς στους δρόμους και στα σπίτια.
«Ευλογημένα» ( Νίσυρος)
Στη Νίσυρο, το βράδυ των Χριστουγέννων ο ιερέας τελεί τρισάγιο και κατόπιν προσφέρει στους πιστούς «ευλογημένα» τα οποία μόλις έφταναν στο σπίτι, τα τοποθετούσαν στο γιορτινό τραπέζι και τα έτρωγαν πρώτα. Όσα φαγητά και αν υπήρχαν στο τραπέζι σχεδόν ποτέ δεν έλλειπε το ρύζι , σύμβολο ευμάρειας.
«Χριστόψωμο»(Ρόδος)
Στον Αρχάγγελο και στη Σάλακο της Ρόδου, το «Χριστόψωμο» είναι το πρόσφορο που πάνε στον παπά τα Χριστούγεννα. Το γιορτινό τραπέζι των Χριστουγέννων στρώνεται από το βράδυ της παραμονής. Στο κέντρο τοποθετείται το Χριστόψωμο και δίπλα το μέλι με πολλούς ξηρούς καρπούς.
«Μαγικές» δυνάμεις έχει σύμφωνα με τη λαϊκή μας παράδοση και το νερό, το οποίο αντλείται «αμίλητο» πριν από την ανατολή του ηλίου. Με το «αμίλητο νερό» παρασκευάζεται το προζύμι για το επόμενο έτος.
Φυσικά ανήμερα των Χριστουγέννων οι επισκέψεις μεταξύ των συγγενών και φίλων αλλά και οι ανταλλαγές δώρων είναι συνηθισμένες.
«Γίπλα»(Κάρπαθος)
Στην Κάρπαθο κάθε Χριστούγεννα οι νύφες πλάθουν για τις πεθερές τους μια «γίπλα», ένα μεγάλο κουλούρι που έχει στολίδια. Στη συνέχεια την καλοψήνουν και την προσφέρουν ως δώρο.
Σπονδές οίνου και ελαίου
Οι σπονδές οίνου και ελαίου είναι συνηθισμένες στο Χριστουγεννιάτικο τραπέζι και έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα. Σε πολλές περιοχές την παραμονή των Χριστουγέννων ο νοικοκύρης έριχνε στην εστία του τζακιού κρασί, σχηματίζοντας ένα σταυρό. Στη Λευκάδα ανακάτευαν το κρασί με λίγο λάδι.

aftodioikisi.gr

Ρίζες, τόποι, ήθη και έθιμα στην Ελλάδα. Ταξίδι σε έναν πολιτισμό με ιστορία αιώνων.

Έθιμα με ιστορία, που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Πολιτισμικές πρακτικές, που διατηρούνται από την εποχή του Ομήρου. Παραδόσεις δεμένες με τις διαφορετικές «φυλές» και κουλτούρες του τόπου, που σαγηνεύουν με το βαθύτερο νόημά τους, την οικονομία και το τελετουργικό τους. Συνήθειες δεμένες άρρηκτα με τόπους, κοινότητες, αλλά και γιορτές. Ανακαλύψτε τις παραδόσεις στην Ελλάδα, τις ρίζες της, αυτές που της δίνουν τον ξεχωριστό της χαρακτήρα.

Γνωρίστε τα ελληνικά ήθη και έθιμα και τις τοπικές παραδόσεις: από την Κρήτη έως τη Μακεδονία και από το Αιγαίο έως το Ιόνιο. Ο πλούτος, η ποικιλομορφία και η «πολυχρωμία» των εθίμων και των παραδόσεων στην Ελλάδα θα σας συγκλονίσει.

Βουτιά στην παράδοση: αμφιέσεις και χοροί

Στην Ελλάδα, η παράδοση είναι ακόμα ζωντανή. Στις διακοπές σας εδώ, θα συναντήσετε σε αρκετά μέρη ντόπιους ντυμένους με τις παραδοσιακές φορεσιές του τόπου τους: στην Κρήτη οι πρεσβύτεροι φορούν με περηφάνια τα στιβάνια και τις κρητικές βράκες τους ή το μαύρο μαντήλι, στην Κάρπαθο οι γυναίκες είναι στολισμένες με τις πολύχρωμες τοπικές φορεσιές, στο Μέτσοβο οι άντρες ντύνονται με τις φορεσιές των Βλάχων.

Ακόμα πιο ισχυρό «παρών» όμως στην κουλτούρα της καθημερινότητας στην Ελλάδα δίνουν οι παραδοσιακοί χοροί. Των Ελλήνων οι κοινότητες, σε κύκλους και σε ζεύγη, νέοι και γέροι μαζί, χορεύουν, και χορεύοντας υμνούν τον τόπο και τη ρίζα τους, αυτό που τους ενώνει. Στον ρυθμό και το μέλος των μουσικών με υπερ-χιλιετή παρουσία, με τη βοήθεια παραδοσιακών οργάνων -που κατασκευάζονται ακόμη σε δεκάδες εργαστήρια- σε γιορτές και εκδηλώσεις όλο τον χρόνο.

Τα ήθη και τα έθιμα της Ελλάδας

Έθιμα του κύκλου της ζωής: της γέννησης, βάφτισης, αρραβώνα, γάμου, ταφής. Εκεί που η κοινότητα αναπαράγεται και δίνει τη μάχη της με την ίδια τη ζωή. Εάν είστε τυχεροί, οι διακοπές σας στην Ελλάδα θα σας χαρίσουν εικόνες μοναδικές, όπως αυτές που ακολουθούν:

Οι παραδοσιακοί γάμοι: Παραδοσιακοί νησιώτικοι γάμοι με το στόλισμα της νύφης. Γαμήλιες πομπές στα σοκάκια με συνοδεία οργάνων και κεράσματα. Ξεχωρίζει το περίπλοκο τελετουργικό του Λευκαδίτικου γάμου. Τα συγκλονιστικά μανιάτικα μοιρολόγια, η μουσική του ταξιδιού στο επέκεινα.

Τα «διονυσιακά» καρναβάλια: Στην Πάτρα, στην Αγιάσο της Λέσβου, με ρίζες στον 17^ο αιώνα, με τους «κουδουνάτους πειρασμούς» και τα μουντζουρώματα της Καθαρής Δευτέρας - αλλά και τα Ραγκουτσάρια στην Καστοριά, με ρίζα στις Διονυσιακές γιορτές, ένα ατέλειωτο ξεφάντωμα στους δρόμους με χάλκινα όργανα και μασκαράδες.

Συμβολικές πρακτικές: τα χοιροσφάγια, το σφάξιμο του οικόσιτου χοιρινού στην Κρήτη και στα νησιά του Αιγαίου, οι τελετές δενδρολατρείας στον Κόφινα του νομού Ηρακλείου, ο περισχοινισμός εκκλησιών σε περίπτωση ασθενειών, τα καζανέματα, αλλά και το κάψιμο των στεφανιών της Πρωτομαγιάς.

Χριστούγεννα και Πάσχα στην Ελλάδα: πρωταγωνιστής, η παράδοση

Στην Ελλάδα, οι γιορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων συνοδεύονται με ιδιαίτερα πρωτότυπα έθιμα. Σε κάθε τόπο θα συναντήσετε πληθώρα τοπικών εθίμων, ξεχωριστών γιορτινών εδεσμάτων και τραγουδιών, όπως είναι τα κάλαντα. Οι «βουτηχτάδες» των Φώτων, στα Δωδεκάνησα και κυρίως στην Κάλυμνο και στη Σύμη, βουτούν στα κρύα νερά να πιάσουν το σταυρό –έθιμο που τελείται και σε δεκάδες άλλες παραθαλάσσιες περιοχές της Ελλάδας.

Ξεχωριστή θέση στην ελληνική παράδοση έχει και ο εορτασμός του Πάσχα, καθώς σε πολλές πόλεις και νησιά θα βρείτε σπουδαία τοπικά έθιμα: Η Μεγάλη Εβδομάδα του Πάσχα στην Κέρκυρα με τους μπότηδες και τη μαστέλα. Η κατανυκτική ακολουθία του Νιπτήρος (αναπαράσταση του Μυστικού Δείπνου) τη Μ. Πέμπτη στην Πάτμο και η περιφορά του Επιταφίου σε όλους τους οικισμούς του Αιγαίου.

Ο Ρουκετοπόλεμος το Πάσχα στον Βροντάδο της Χίου. Το έθιμο του Κλήδονα σε Ικαρία και Σάμο. Στην Αράχωβα του Παρνασσού αξίζει να δείτε το Πανηγυράκι του Αγίου Γεωργίου, που ξεκινάει ανήμερα του Πάσχα και περιλαμβάνει ακόμη και αγωνίσματα με παραδοσιακές φορεσιές.

Γιορτές Αγίων: τα πανηγύρια στην ελληνική παράδοση

Σε ξωκκλήσια και εκκλησίες όλο τον χρόνο τα πανηγύρια δεν σταματούν. Οργανώνονται, με πρωτοβουλία των κατοίκων, την ημέρα της γιορτής του αγίου που τιμούν. Εκεί θα έχετε την ευκαιρία να γευτείτε τοπικές συνταγές, να πιείτε και να χορέψετε μαζί με τους ντόπιους. Οι Άγιοι Σπυρίδωνας, Γεράσιμος και Διονύσιος στο Ιόνιο τιμώνται με ιδιαίτερη λαμπρότητα στην Κέρκυρα, την Κεφαλονιά και τη Ζάκυνθο, αντίστοιχα.

Στην Αγιάσο της Λέσβου, την ημέρα της γιορτής του Προφήτη Ηλία, καβαλάρηδες με στολισμένα άλογα ανεβαίνουν στο εκκλησάκι όπου κάποιος από αυτούς, μετά από κλήρωση, κατεβάζει στο χωριό την εικόνα του Προφήτη Ηλία. Ξεχωριστές είναι φυσικά και η μεγάλη γιορτή του Δεκαπενταύγουστου στην Παναγία της Τήνου, στην Εκατονταπυλιανή της Πάρου, στη Χοζοβιώτισσα της Αμοργού.

Πολυπολιτισμικότητα και παράδοση στην Ελλάδα

Βλάχοι, Κρητικοί, Ηπειρώτες, Μακεδόνες, Νησιώτες του Αιγαίου και του Ιονίου, Πόντιοι, Πομάκοι, Μικρασιάτες, Θράκες, Τσάκωνες, Σαρακατσάνοι, Μανιάτες, Αρβανίτες… Οι ρίζες των Ελλήνων βαθιές και περίπλοκες. Ρίζες που εξαπλώνονται στα βάθη των αιώνων, αλλά και στα πέρατα της γης. Ένα συναρπαστικό μωσαϊκό «φυλών», που αιώνες τώρα κατοικούν ή ταξιδεύουν προς την Ελλάδα ή μετακινούνται από τόπο σε τόπο μέσα στα σύνορά της. Μοναδική πολυμορφία μιας χώρας μικρής, μα απέραντης. Μιας χώρας θαλασσινής, με ανοιχτούς ορίζοντες.

Δεκάδες διαφορετικοί μικρόκοσμοι. Μικρότεροι κύκλοι μέσα στον μεγάλο που τους ενώνει. Ο κάθε ένας με τα δικά του χαρακτηριστικά ήθη και έθιμα, γιορτές, γαστρονομία και τοπικά προϊόντα, λαϊκή τέχνη, φορεσιές, αρχιτεκτονική, χορούς, τραγούδια, γλωσσικά ιδιώματα…

Ανακαλύψτε τους έναν προς έναν, ταξιδεύοντας στους γνωστούς, αλλά και στους πιο άγνωστους προορισμούς της Ελλάδας.
Εξερευνήστε την ποικιλομορφία τους, τα γνωρίσματα που τους ενώνουν, αλλά και τους διακρίνουν.
Συμμετέχετε στις γιορτές τους, στις πρακτικές τους, στις συμβολικές τελετουργίες τους.
Θα γοητευτείτε από την αυθεντικότητα, την αγάπη και την περηφάνια που έχουν για τον τόπο και τις ρίζες τους. Αγάπη και περηφάνια που δείχνουν και μοιράζονται με όποιον βιώσει τον βαθύτερο πλούτο τους.

discovergreece.com

Πώς συνδέεται το Πάσχα με τους αρχαίους μύθους;

Ξέρατε ότι η αγγλική λέξη για το Πάσχα προέρχεται από μια αρχαία θεότητα της Άνοιξης; Πως οι αρχαίοι περιέφεραν τους δικούς τους επιτάφιους και πως η ημερομηνία της Κυριακής του Πάσχα, κάθε χρονιά, καθορίζεται από τις φάσεις της Σελήνης;

Οι παραπάνω συσχετισμοί της μεγαλύτερης χριστιανικής γιορτής με μύθους και παγανιστικά έθιμα δεν σημαίνουν πως ο Ιησούς δεν είναι ιστορικό πρόσωπο και πως μειώνεται η αξία της τέλεσής τους για τους πιστούς. Είναι, απλώς, σύνηθες φαινόμενο οι θρησκείες να «προσαρμόζουν τους τύπους» τους σε ήδη αναγνωρίσιμα για τους πιστούς μοτίβα – και είναι, άλλωστε, ενδιαφέρον, να βλέπουμε πώς εξελίσσονται οι παραδόσεις από πολιτισμό σε πολιτισμό, από εποχή σε εποχή και από θρησκεία σε θρησκεία. Παρακάτω, συγκεντρώνουμε τέτοιες αντιστοιχίες, μεταξύ των πασχαλινών εθίμων και αρχαίων θρύλων.

Η Ανάσταση ως σύμβολο της αναγέννησης
Ο θάνατος του Χριστού και η Ανάστασή του, τρεις ημέρες αργότερα, συμπίπτει με τον πανάρχαιο σουμεριακό μύθο της Καθόδου της Ιστάρ, που ακολουθεί τον νεκρό της σύζυγο στον Κάτω Κόσμο, όπου κρίνεται, καταδικάζεται και την κρεμούν δημοσίως. Κατά την απουσία της, η γη χάνει την γονιμότητά της και οι σοδειές των ανθρώπων σταματούν να μεγαλώνουν. Μετά από τρεις ημέρες, οι βοηθοί της Ιστάρ κατεβαίνουν στον Κάτω Κόσμο για να δώσουν τον καρπό και το νερό της ζωής και να αναστήσει το ζεύγος. Έκτοτε, μοιράζουν τη ζωή τους, έξι μήνες στον πάνω και έξι μήνες στο κάτω κόσμο, κι έτσι δημιουργούνται οι εναλλαγές των εποχών, όπως ακριβώς τις ξέρουμε κι εδώ από τον μύθο της Περσεφόνης και της Δήμητρας.

Η γιορτή της άνοιξης Το αγγλικό όνομα της γιορτής του Πάσχα, «Easter», προέρχεται από την γερμανική θεότητα Εόστρε, που σχετίζεται άμεσα και με την Ιστάρ αλλά και την ελληνική θεότητα Ηώς. Πρόκειται για θεότητα της αναγέννης, της γονιμότητας και της άνοιξης, που οι παγανιστές τιμούσαν συνήθως την πρώτη ημέρα της Άνοιξης, κατά την εαρινή ισημερία. Όταν η χριστιανική εκκλησία της δυτικής Ευρώπης καθιέρωσε τον εορτασμό του Πάσχα, αυτό τοποθετήθηκε «στη θέση» της γιορτής της Εόστρε (Easter). Μάλιστα, ακόμα και σήμερα, το Πάσχα είναι κινητή εορτή καθώς ορίζεται ως η πρώτη Κυριακή μετά την πρώτη Πανσέληνο της Άνοιξης, μετά δηλαδή από την Εαρινή Ισημερία.

Τα «πάθη» της αρχαιότητας Στην αρχαία Ελλάδα, κατά την πρώτη πανσέληνο μετά την Εαρινή Ισημερία, οι γυναίκες τιμούσαν τον Άδωνι, μια μυθική θεότητα που συναντάται και στη συριακή μυθολογία, η οποία γεννήθηκε από αιμομιξία, και έγινε «μήλον της έριδος» μεταξύ Αφροδίτης και Περσεφόνης χάρη στην ομορφιά του. Μάλιστα, ο Δίας για να δώσει λύση αποφάσισε να περνά λίγο χρόνο στον πάνω και λίγο χρόνο στον κάτω κόσμο. Ο Άρης όμως, που ζήλευε την Αφροδίτη, τον σκότωσε, και το αίμα του έβαψε κόκκινα τα τριαντάφυλλα και τις παπαρούνες. Ο Άδωνις, νεκρός, πήγε στον Κάτω Κόσμο, αλλά η Αφροδίτη παρακάλεσε την Περσεφόνη να τον αφήσει να επιστρέψει, κι έτσι «αναστήθηκε» περνώντας έξι μήνες στον κόσμο των ζωντανών και έξι στον κόσμο των νεκρών. Η πρώτη μέρα της γιορτής των Αδωνίων ονομαζόταν «αφανισμός» και ήταν μέρα πένθους για τον θάνατο του θεού, τον οποίο συμβολικά στόλιζαν σε νεκρικές κλίνες με λουλούδια, ψάλλοντας ειδικά τραγούδια και περιφέροντας τα ομοιώματά του. Την ημέρα της ανάστασής του, θυσιάζονταν άγρια ζώα και στήνονταν μεγάλα γλέντια.

Τα βαμμένα αυγά
Σύμφωνα με την εγκυκλοπαίδεια Britannica, το αυγό ως σύμβολο γονιμότητας και ανανέωσης της ζωής ανάγεται στα αιγυπτιακά και τα περσικά χρόνια, τότε που οι άνθρωποι της εποχής είχαν επίσης ως έθιμο να ζωγραφίζουν και να τρώνε αυγά την περίοδο των ανοιξιάτικων εορτασμών τους. Για τους Αιγύπτιους, το αυγό συμβόλιζε τον ήλιο, ενώ για τους Βαβυλώνιους, την αναγέννηση της Ιστάρ, που έπεσε από τον ουρανό στον ποταμό Ευφράτη. Επιπλέον, κάποιοι συνδέουν το έθιμο με την γερμανική θεότητα Ostara (αντίστοιχη της Εόστρε) που σύμφωνα με τον μύθο μεταμόρφωσε ένα τραυματισμένο πουλί σε λαγό, το οποίο από ευγνωμοσύνη γεννούσε αυγά ως δώρα – γι’ αυτό και μας έμειναν ως σύμβολα και τα αυγά, αλλά και τα πασχαλινά λαγουδάκια. Σχετική ανάλυση των δυτικών εθίμων του Πάσχα περιέχει και αυτό εδώ το αφιέρωμα του Guardian.

in2life

Πάσχα: Τα έθιμα σε όλη την Ελλάδα

Το Πάσχα, η μεγάλη αυτή γιορτή της Χριστιανοσύνης, γιορτάζεται με ξεχωριστό τρόπο σε κάθε γωνιά της χώρας και ιδιαίτερα σε ορισμένες περιοχές αναβιώνουν ήθη κι έθιμα που δίνουν ένα ιδιαίτερο "χρώμα" στην εορταστική αυτή περίοδο. Το «κάψιμο του Ιούδα», οι Αλογοδρομίες, οι Αυγομαχίες, η αναπαράσταση της Αποκαθήλωσης του Εσταυρωμένου και η Ανάσταση σε νεκροταφεία είναι ορισμένες μόνο από τις παραδόσεις που συνεχίζονται σε πόλεις και χωριά.
Πάσχα στην Κεντρική Μακεδονία με επίκεντρο το Άγιο Όρος
Στην Κεντρική Μακεδονία ξεχωρίζει το Πάσχα στο Άγιο 'Ορος. Καθ’ όλη τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, εκατοντάδες πιστοί καταφθάνουν για να επισκεφτούν την Αθωνική Πολιτεία, εκεί όπου η Ανάσταση είναι ο θεμέλιος λίθος της μοναστηριακής ζωής.
Στη Νέα Μεσημβρία Θεσσαλονίκης, τη Μεγάλη Παρασκευή, οι δύο Επιτάφιοι των ενοριών, μετά την περιφορά τους στους δρόμους, συναντώνται λίγο μετά τις 9 το βράδυ στα νεκροταφεία. Εκεί, οι κάτοικοι ανάβουν κεριά στα αγαπημένα τους πρόσωπα που έχουν φύγει από τη ζωή και «η νύχτα γίνεται μέρα» από το φως των κεριών.
Στις Σέρρες, τη Μεγάλη Παρασκευή, κατά την περιφορά του Επιταφίου αναβιώνει στη συνοικία του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, το έθιμο «Αδώνια» Σύμφωνα με το τελετουργικό του εθίμου, όταν ο Επιτάφιος πλησιάζει, κάθε νοικοκυρά τοποθετεί στο κατώφλι του σπιτιού της ένα τραπεζάκι, πάνω στο οποίο έχει τοποθετήσει θυμίαμα και την εικόνα του Εσταυρωμένου, πλαισιωμένη από πασχαλιές και άλλα άνθη.
Επιπλέον, ετοιμάζεται ένα πιάτο με κριθάρι ή φακή, έθιμο που παραπέμπει στους «Αδώνιδος Κήπους». Οι «Αδώνιδος Κήποι» σύμφωνα με τη λαογραφική μας παράδοση, συμβολίζουν τη νιότη που χάνεται γρήγορα και άδικα, όπως και ο Άδωνις που πέθανε από δάγκωμα κάπρου. Στην αρχαιότητα, κατά την πρώτη μέρα του εθίμου γινόταν η αναπαράσταση της κηδείας του και τη δεύτερη μέρα η γιορτή για την ανάστασή του. Σήμερα, οι νοικοκυρές τοποθετούν τα όσπρια και το κριθάρι για να έχουν ευημερία, πλούσιες σοδειές και γεμάτο οικογενειακό τραπέζι.

Την Κυριακή του Πάσχα αναβιώνει στην Καστανούσα Κερκίνης του διευρυμένου δήμου Ηράκλειας, το ποντιακό πασχαλινό έθιμο «αυγομαχίες». Το έθιμο έχει τις ρίζες του στον Πόντο και συμβολίζει την Ανάσταση του Κυρίου και τη σύγκρουση του καλού με το κακό. Βασικός κανόνας του εθίμου είναι η χρησιμοποίηση μόνο αυγών κότας.
Στην Πέλλα, στο χωριό Μαργαρίτα, τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, πραγματοποιείται το τοπικό έθιμο Σπάσιμο των Αυγών και προσφέρονται στους επισκέπτες τοπικά παραδοσιακά εδέσματα.
Στην παραλία της Συκιάς, στη Χαλκιδική, διοργανώνεται την τρίτη ημέρα του Πάσχα Αλογοδρομίες στο δημοτικό κάμπινγκ «μύλοι». Οι Αλογοδρομίες είναι ένα έθιμο που έχει βαθιά τις ρίζες του στο χρόνο και αναβιώνει με επιτυχία τα τελευταία χρόνια.
Μετά την καθιερωμένη λειτουργία στο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου, παραδίδεται η εικόνα μαζί με ευχές από τον ιερέα στους ιππείς, οι οποίοι αναλαμβάνουν ένα είδος λιτανείας, μεταφέροντας την εικόνα από το παρεκκλήσι στο χώρο διεξαγωγής των Αλογοδρομιών.
Έθιμα σε Ανατολική και Δυτική Μακεδονία
Τη Μεγάλη Παρασκευή, σε μία κατανυκτική ατμόσφαιρα, στη δημοτική κοινότητα Νέας Ηρακλίτσας του δήμου Παγγαίου στην Καβάλα, γίνεται η αποκαθήλωση του άχραντου σώματος του Ιησού Χριστού στο ύψωμα του παρεκκλησίου της Αγίας Μαρίνας, στην τοποθεσία «Νησάκι».
Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, στη Νέα Πέραμο, κατά την περιφορά του επιταφίου, οι κάτοικοι σε κάθε γειτονιά αναβιώνουν ένα πολύ παλιό έθιμο: καίνε από ένα ομοίωμα του Ιούδα τη στιγμή που η πομπή του επιταφίου περνάει από τους δρόμους.
Την τρίτη μέρα του Πάσχα, στην τοπική κοινότητα Ελευθερών Καβάλας αναβιώνουν τα παραδοσιακά «Μαζίδια». Οι πιστοί μεταφέρουν εν πομπή τα εικονίσματα από τη βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Ταξιάρχη, στα «Μαζίδια» όπου βρίσκεται το γραφικό εξωκλήσι των Αγίων Ραφήλ, Ειρήνης και Νικολάου. Στη συνέχεια, στην πλατεία του παλιού παραδοσιακού οικισμού στήνεται ένα μεγάλο γλέντι.
Τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, στη δημοτική κοινότητα Κρηνίδων του δήμου Καβάλας αναβιώνουν οι «αυγομαχίες». Μικροί και μεγάλοι, με ιδιαίτερη φροντίδα, παρουσιάζουν τα αυγά τους και ξεκινούν μια ιδιόμορφη μάχη τσουγκρίσματος. Νικητής είναι αυτός που θα έχει στην κατοχή του τα λιγότερα σπασμένα αυγά.
Στην Περιφερειακή Ενότητα Δράμας ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η πομπική περιφορά της εικόνας της Αναστάσεως γύρω από το αγροτικό χωριό της Καλής Βρύσης την Πέμπτη της Διακαινησίμου, για προστασία του χωριού από κάθε κακό.
Την επόμενη ημέρα, Παρασκευή της Διακαινησίμου, εορτάζεται σε πολλές τοπικές κοινότητες η Ζωοδόχος Πηγή, όπου ο θρησκευτικός εορτασμός συνδυάζεται με αξιόλογες τοπικές πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Τέλος, το δικό της χαρακτήρα έχει η Δευτέρα του Θωμά στους Σιταγρούς, όπου οι εκεί εγκατεστημένοι Πόντιοι συνεχίζουν πανάρχαια έθιμα των κοιτίδων τους, όπως επισκέψεις στα μνήματα, με διανομή κόκκινων αβγών και γλυκισμάτων και με τραγούδια.
Στη Δυτική Μακεδονία, τη νύχτα της Μεγάλης Πέμπτης, στα Δώδεκα Ευαγγέλια, οι γυναίκες φέρνουν κουλουράκια για τους ζωντανούς και μετά την εκκλησία τα μοιράζουν στον κόσμο.
Τη Μεγάλη Παρασκευή ξεχωρίζει η αναπαράσταση της Αποκαθήλωσης του Εσταυρωμένου, που γίνεται με εντυπωσιακό τρόπο, στο λόγο του «Γολγοθά» στο Δρυόβουνο της Κοζάνης.
Οι κάτοικοι της Κοζάνης κάνουν Ανάσταση στο νεκροταφείο του Αγίου Γεωργίου. Συγκεντρώνονται γύρω από το μνήμα του νεκρού τους και με αναμμένη τη λαμπάδα περιμένουν το «Χριστός Ανέστη», ενώ δεν ξεχνούν να αφήσουν ένα κόκκινο αυγό στο μνήμα για να «χορτάσει» το χαμένο μέλος της οικογένειας.
Η Λαμπρή στη Θεσσαλία
Η Λαμπρή είναι η γιορτή της ζωής για τους ανθρώπους του κάμπου, τους Καραγκούνηδες. Γι' αυτό αποτελούσε ξεχωριστή χαρά για εκείνον, που θα χτυπούσε πρώτος αναστάσιμα την καμπάνα, τα χαράματα.
Όπως αναφέρει σε σχετική, βραβευμένη με Α’ έπαινο από την Ακαδημία Αθηνών, εργασία του ο εκπαιδευτικός Ζήσης Τζιαμούρτας, το χτύπημα της καμπάνας λαμπριάτικα θα έφερνε γούρι για το σπίτι, τα ζώα, τα σπαρτά. Γύρω στις τρεις τα χαράματα, όλος ο κόσμος έτρεχε στην εκκλησία. Με το «δεύτε λάβετε φως» του παπά στην Ωραία Πύλη, έτρεχαν οι άνδρες για να πάρουν πρώτοι το φως, κάτι που θεωρούσαν καλό για την οικογένειά τους, καθώς θα είχαν πάντα την ευλογία του Αναστάντος Χριστού.
Έκαιγαν δε με το ίδιο φως την ουρά των ζώων, για να μη τα πιάνει οίστρος. Στη συνέχεια άρχιζαν οι ετοιμασίες για το ψήσιμο των αρνιών. Έβαζαν τα δεμάτια από κληματόβεργες στοίβα και τις άναβαν. Συνήθως δυο - τρία σπίτια έψηναν μαζί τ' αρνιά ρίχνοντας ντουφεκιές.

Το απόγευμα της ίδιας μέρας ξαναπήγαιναν πάλι στην εκκλησία, για να παρακολουθήσουν την ακολουθία της Αγάπης. Μετά το τέλος της, όλοι πήγαιναν στο σεργιάνι, όπου παρακολουθούσαν τους πασχαλιάτικους χορούς, που χόρευαν οι Καραγκούνες, χαρωπά.
Όλα τα παραπάνω έθιμα ευνοούν την ευημερία της οικογένειας, όπως το αυγό ως πηγή της ζωής.
Πάσχα στις Κυκλάδες
Ξεχωριστό χρώμα και άρωμα έχουν οι ημέρες του Πάσχα στα νησιά των Κυκλάδων, στο γραφικότερο - για αρκετούς - νησιωτικό σύμπλεγμα των ελληνικών θαλασσών. Εκεί, όπου συνδυάζονται ο μπαρουτοπόλεμος της Μήλου με το βύθισμα του Επιταφίου στη θάλασσα, στην Τήνο, το κάψιμο του Ιούδα στη Μύκονο με την αναπαράσταση των Παθών στην Πάρο και τα χιλιάδες αναμμένα τενεκεδάκια στο χωριό Πύργος της Σαντορίνης, δημιουργώντας ένα μαγικό σκηνικό.
Τα αμέτρητα, παραδοσιακά, πασχαλινά έθιμα σε συνδυασμό με την κατανυκτική ατμόσφαιρα μετατρέπουν τις Κυκλάδες σε ιδανικό προορισμό. Άλλωστε, οι γιορτές του Πάσχα αποτελούν την έναρξη της τουριστικής περιόδου και τα νησιά αρχίζουν να υποδέχονται τους Έλληνες και ξένους επισκέπτες, τους οποίους θέλουν να “καλοπιάσουν” όχι μόνο με τα γαλανά νερά των θαλασσών αλλά με τα ήθη, τα έθιμα και τις ντόπιες γεύσεις.
Στην Ίο, τη Μεγάλη Παρασκευή, μετά την Αποκαθήλωση, οι νέοι του νησιού παίζουν τις “μπάλες”, ένα παιχνίδι με μικρές, σιδερένιες κόκκινες και πράσινες μπάλες. Κατά την περιφορά των Επιταφίων των δύο Ενοριών του νησιού τα εγκώμια ψάλλονται από χορωδίες γυναικών και κοριτσιών.
Την Κυριακή του Πάσχα, ο Δήμος Ιητών διοργανώνει γλέντι με αρνιά και κρασί, όπου όλοι - ντόπιοι κι επισκέπτες - είναι καλοδεχούμενοι, ενώ τη δεύτερη ημέρα ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ίου (Η Φοινίκη) αναβιώνει το παραδοσιακό έθιμο της Κούνιας. Νεαρά κορίτσια του νησιού, ντυμένα με παραδοσιακές στολές, στήνουν κούνιες στο κέντρο της Χώρας και τα παλικάρια τις κουνούν, ενώ οι κοπέλες τραγουδούν παραδοσιακά τραγούδια αγάπης.
Στη Φολέγανδρο, το Μεγάλο Σάββατο όλα τα σπίτια του νησιού είναι ανοιχτά για να δεχτούν την ευλογία της Παναγίας, της οποίας η περιφορά διαρκεί τρεις ημέρες. Την Κυριακή του Πάσχα, η εικόνα μεταφέρεται στη Χώρα και τα στενά του Κάστρου, με ομοβροντίες βεγγαλικών. Τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα, η εικόνα ευλογεί και τα σκάφη που βρίσκονται στο λιμάνι και αργά το βράδυ επιστρέφει στο μοναστήρι της Παναγίας, όπου παραμένει μέχρι το επόμενο Πάσχα.
Πάσχα στα Μετέωρα και την Καλαμπάκα
Με τον δικό της μοναδικό τρόπο γιορτάζει η περιοχή της Καλαμπάκας το Πάσχα. Τα μοναστήρια των Μετεώρων διαδραματίζουν ξεχωριστό τόνο, αναδεικνύοντας την πνευματική διάσταση της Ανάστασης του Κυρίου. Παράλληλα, έθιμα και γιορτές στη ευρύτερη περιοχή συνθέτουν ένα σκηνικό ιδανικό γι' αυτές τις ημέρες.
Και δεν είναι μόνο τα μοναστήρια των Μετεώρων. Είναι και τα υπόλοιπα (Σταγιάδων, Χρυσίνου, Σιαμάδων, Αγ. Θεοδώρων, Βυτουμά) που δίνουν πνευματική αίγλη σε ολόκληρη τη Μεγάλη Εβδομάδα. Ο επισκέπτης της περιοχής έχει τη μοναδική ευκαιρία να "μεταλάβει" αυτής της πνευματικότητας που καταυγάζει αυτές τις άγιες μέρες τα Μετέωρα και τα άλλα μοναστήρια της περιοχής, αλλά και να νιώσει την τοπική φιλοξενία σ’ ένα φυσικό περιβάλλον των χρωμάτων και των αρωμάτων.
Πασχαλόγιορτα
Όμως, η πασχαλιά, πέρα από το θρησκευτικό μέρος έχει και την πολιτιστική της διάσταση και ο λαός μας, μέσα από τον πλούτο των εκφάνσεών του, έχει χαρακτηρίσει τις εκδηλώσεις αυτές "πασχαλόγιορτα". Αξίζει να σταθούμε σ’ αυτά μέσα απ’ την αναφορά που κάνει στο βιβλίο "Λαογραφικά Καλαμπάκας" ο αείμνηστος Στέφανος Θανασούλας, στοιχεία των οποίων σώζονται μέχρι σήμερα:
«…στην Πουλιάνα στήνονταν τρανό πανηγύρι. Τ’ απόγιομα νωρίς της Δεύτερης μέρας του Πάσχα και την Τρίτη όλοι οι χωριανοί μαζεμένοι εκεί έστηναν τρανό χορό, όπως τα παλιά χρόνια, με τα ίδια τραγούδια. Κι αυτά, που είχαν καθαρά τοπικό χρώμα και χαρακτήρα, έμειναν με τα’ όνομα καλαμπακιώτικα.
...Ήταν ντυμένοι όλοι με τα λαμπριάτικά τους ρούχα, μερικοί με την άσπρη φουστανέλα, άλλοι με τα 'σκούτινα' και με στραβά φορεμένη τη μαύρη σκούφια τους και λίγοι με τα ευρωπαϊκά. Οι γυναίκες ήταν ντυμένες με τα τσόχινα φουστάνια τους, άλλα κοκόνα, άλλα πράσινο ή καφετιά, με τις κεντημένες κάπες, τις κεντητές με χρυσές κλωστές και 'μπριζίμια', ποδιές, τ’ ασημοζώναρά τους και το κόκκινο φεσάκι γαρνιρισμένο με χρυσή ταντέλα. Άλλες ντύνονταν με στολή Αμαλίας με το 'νταλιφέσι' στο κεφάλι και μια ουρά μια τούφα με χρυσές – μπρισιμένες - μακριές κλωστές, που ξεχύνονταν με τις πλεξούδες των μαλλιών ως κάτω. Άλλες πάλι, οι νεότερες, με φουστάνια μακριά ως κάτω φορούσαν τα μεταξωτά 'πολκάκια' ή τη 'γούνα'. Κι όλες φορούσαν λογής - λογής σκουλαρίκια ασημοχρυσωμένα και κρεμούσαν στο λαιμό φλουριά, πεντόλιρα, 'γκιουρντάνια' και 'ντουμπλόνια' με χρυσές ή ασημένιες αλυσίδες και στα χέρια δαχτυλίδια και βραχιόλια.
...Με ζωγραφιστή στα πρόσωπα όλων την πασχαλιάτικη χαρά, έστηναν τρανό χορό με 'μπροστάρη' τoν Δήμαρχο. Κοντά του οι προεστοί κι ακολουθούσαν - κατά την ηλικία τους - οι άντρες και τ’ ανύπαντρα παλικάρια. Ύστερα πιάνονταν οι γυναίκες - με τη σειρά κι αυτές κατά τα χρόνια τους. Κι ακολουθούσαν όλες μαζί στη σειρά οι νεόνυμφες στα νυφικά τους ντυμένες και κοντά κορίτσια της παντρειάς…
Στον Αη Γιώργη τον Μαντηλά
Ένας σημαντικός σταθμός στις εκδηλώσεις μετά το Πάσχα στην περιοχή είναι ο Αη Γιώργης. Εκεί, κατά τη διάρκεια της θείας λειτουργίας στο εξωκλήσι του Αγίου, που βρίσκεται στα ριζά του βράχου, όπου και το ερειπωμένο Μοναστήρι, νέοι του χωριού, ζωσμένοι στη μέση με εκατοντάδες μαντήλια (τάματα πιστών), σκαρφαλώνουν στον βράχο με τριχιές, με σκοπό να κρεμάσουν τα καινούργια και να πάρουν τα περσινά, τα οποία κατεβαίνοντας τα μοιράζουν (ως φυλαχτό) στους προσκυνητές.
Το έθιμο των μαντηλιών αποτελεί κατάλοιπο της εποχής της Τουρκοκρατίας, όταν - όπως λέγεται - μια Τουρκάλα προσευχήθηκε στον Άγιο να κάνει καλά τον άνδρα της που ξαφνικά, ενώ έκοβε ξύλα στο δασύλλιο του Αγίου κάτω απ’ το μοναστήρι έπεσε κάτω λιπόθυμος. Ο Τούρκος αξιωματούχος σηκώθηκε και η Τουρκάλα, για να ευχαριστήσει τον Άγιο, πρόσφερε το μαντήλι της. Από τότε, το έθιμο έμεινε και όποιος θέλει να κάνει κάποιο τάμα ή να ευχαριστήσει τον Αη Γιώργη δένει ένα μαντήλι στη μέση κάποιου νέου που ανεβαίνει στον βράχο, το οποίο παραμένει ένα χρόνο μέχρι την επόμενη χρονιά. Ωστόσο, για το έθιμο των μαντηλιών - και κυρίως το γεγονός με τον Τούρκο αξιωματούχο - υπάρχουν διάφορες εκδοχές.
Στη Δούπιανη (Ζωοδόχου Πηγής)
Μια άλλη εξίσου σημαντική στάση για την περιοχή Καλαμπάκας και Καστρακίου είναι η γιορτή της Παναγίας Ζωοδόχου Πηγή, που γιορτάζεται την πρώτη Παρασκευή αμέσως μετά το Πάσχα.
Πρόκειται για την παλιά σκήτη των Σταγών, τη σκήτη της Δούπιανης όπως είναι γνωστή, που βρίσκεται στην έξοδο του Καστρακίου προς Μετέωρα.
Εκεί, μετά την θεία λειτουργία στήνεται χορός, που συνηθίζεται να σέρνει ο Δήμαρχος κι όπου ακούγονται τα γνωστά πασχαλιάτικα τραγούδια που τραγουδιούνται στην "Πουλιάνα" το απόγευμα της δεύτερης μέρας του Πάσχα. Η Παρασκευή της Ζωοδόχου Πηγής για τους Καλαμπακιώτες είναι μια ιδιαίτερη μέρα, με χαρακτηριστικά πανηγύρεως. Φυσικά, ανάλογες εκδηλώσεις γίνονται σ’ όλα τα χωριά της περιοχής με διάφορες παραλλαγές στα τραγούδια, ιδιαιτερότητα των οποίων είναι ότι τραγουδιούνται απ’ όλους άνδρες και γυναίκες, καθώς πιάνονται σε κύκλο (ξεχωριστά άνδρες – ξεχωριστά οι γυναίκες).
Πάσχα στην Πελοπόννησο
Μοναδικός είναι ο εορτασμός του Πάσχα στην Τσακωνιά, με το φαντασμαγορικό έθιμο να εκτοξεύονται, με το αναστάσιμο φως, εκατοντάδες πολύχρωμα αερόστατα από τον Τυρό και το Λεωνίδιο και να ταξιδεύουν πάνω από το Μυρτώο πέλαγος, φτάνοντας, όταν ο καιρός το επιτρέπει, ως την Ύδρα και τις Σπέτσες .
Στο Λεωνίδιο, η νύκτα της Αναστάσεως είναι η νύκτα των αεροστάτων. Με το «Χριστός Ανέστη» παίρνουν φωτιά οι «κολλημάρες» και τα αερόστατα απογειώνονται. Ανεβαίνουν ψηλά και, για 30 με 40 λεπτά, κεντούν τον ουρανό της ανοιξιάτικης αναστάσιμης νύκτας.
Το θέαμα είναι μοναδικό όταν καίγεται κάποιο αερόστατο από υπερβολικά μεγάλη «κολλημάρα» ή από πολύ πετρέλαιο, η αγωνία κορυφώνεται γιατί οι ανταγωνιστές από τις άλλες ενορίες κρατούν λογαριασμό αποτυχιών, για να πυροδοτήσουν τα πειράγματα το πρωί της Κυριακής του Πάσχα.
Την Κυριακή του Πάσχα οι παραδοσιακές σούβλες με τα αρνιά και τα κοκορέτσια παίρνουν θέση στον κήπο του δημαρχείου, όπου γλεντούν μαζί, ντόπιοι κι επισκέπτες. Η ακολουθία της Αγάπης τελείται το απόγευμα, στην πλατεία 25ης Μαρτίου και το Ευαγγέλιο διαβάζεται και στην τσακώνικη διάλεκτο, ενώ αμέσως μετά χορεύουν τον μοναδικό τσακώνικο χορό.
Στον Τυρό, τη Μεγάλη Παρασκευή, η περιφορά των δύο επιτάφιων γίνεται στην παραλία, με τη συνοδεία των ψαροκάικων. Την Ανάσταση, σε όλες τις ενορίες του χωριού οι Τσάκωνες μπουρλοτιέρηδες φωτίζουν τον αναστάσιμο ουρανό με εκατοντάδες πυροτεχνήματα και αερόστατα.
Στην ενορία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, στο λιμάνι, θα γίνει το κάψιμο του Ιούδα μέσα στη θάλασσα από τους Τσάκωνες πυρπολητές, ενώ στην ενορία της Αγίας Μαρίνας θα γίνει το κάψιμο του αφανού.
Την Κυριακή του Πάσχα η τελετή της Αγάπης τελείται στην πλατεία του χωριού και η ανάγνωση του Ευαγγελίου γίνεται και εδώ στην τσακώνικη διάλεκτο. Αμέσως μετά, ξεκινά παραδοσιακό τσακώνικο γλέντι με σούβλες, ντόπιο κρασί και βέβαια χορεύουν τον ιστορικό τσακώνικο χορό.
Την Κυριακή του Πάσχα, αναβιώνει στην Καλαμάτα το έθιμο του σαϊτοπόλεμου.
Πρόκειται για ένα λαοφιλές ξεχωριστό τοπικό έθιμο, του οποίου οι ρίζες βρίσκονται αρκετά πίσω στον χρόνο, στους απελευθερωτικούς αγώνες του 1821.
Οι συμμετέχοντες -αρκετοί από αυτούς ντυμένοι με παραδοσιακές φορεσιές- οπλισμένοι, με σαΐτες που έχουν κατασκευάσει μόνοι τους από χαρτονένιους σωλήνες γεμισμένους μπαρούτι, αρχίζουν την εκτόξευση και "ξεσηκώνουν" το πλήθος που παρακολουθεί.

Τα ‘'μπουλούκια'' -όπως ονομάζονται οι ομάδες των σαϊτολόγων- αναβιώνουν το έθιμο που δίνει έμφαση στην εφευρετικότητα των Ελλήνων και θυμίζει τον ηρωισμό τους επί Τουρκοκρατίας.
Σύμφωνα με τον θρύλο, οι Μεσσήνιοι χρησιμοποίησαν σαΐτες γεμάτες εκρηκτικά και αναχαίτισαν το ιππικό των Τούρκων, αποδεικνύοντας ότι η νίκη σε μια μάχη δεν αποκτιέται μόνο μέσα από την αριθμητική υπεροχή.
Το έθιμο της σούβλας
Αρνί, κατσικάκι και κοκορέτσι έχουν την τιμητική τους στο πασχαλινό τραπέζι, ωστόσο ελάχιστοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν ότι όλες οι παραπάνω γεύσεις αλλά και ο τρόπος παρασκευής τους ήταν γνωστά στους αρχαίους Έλληνες, πριν από πέντε χιλιάδες χρόνια!

Όταν, μάλιστα, έψηναν στη σούβλα και καθώς δεν υπήρχαν τότε πινέλα αλλά ούτε και λαδολέμονο, βουτούσαν ένα κλαδί από πεύκο σε χυμούς από άγουρο σταφύλι και άγουρο δαμάσκηνο και άλειφαν το κρέας προσδίδοντάς του μια ιδιαίτερη γεύση από φρούτα και ρετσίνι. Για να παρασκευάσουν κοκορέτσι μαρινάριζαν τα έντερα σε ξύδι, νερό και μέλι. Το ξύδι λειτουργούσε ως αντισηπτικό και αφυδάτωνε το έντερο από τα πολλά λίπη, ενώ το μέλι δημιουργούσε μια καραμελωμένη κρούστα. Οι επίσημες ονομασίες στην αρχαία ελληνική ήταν “πλεκτή” για το κοκορέτσι και “γαρδούμιο” για τη γαρδούμπα.
Σήμερα, πέραν της γνωστής σε όλους σούβλας, κάθε τόπος έχει τη δική του πασχαλινή παράδοση που περιλαμβάνει πολλές και διαφορετικές παραλλαγές - από το κλέφτικο στη Μακεδονία και το ρίφι με πάτουδα στη Νάξο μέχρι τη γάστρα στην Ήπειρο και τα γαρδούμια στην Κρήτη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα νησιά, όπου - στις περισσότερες περιπτώσεις - το αρνί είναι γεμιστό με διάφορα χόρτα και ρύζι και ψήνεται στο φούρνο. Το ρίφι με πάτουδα της Νάξου είναι ουσιαστικά ερίφιο με σέσκουλα, κουτσουνάδες από τις παπαρούνες που βγαίνουν το Πάσχα, μάραθο, μυρώνια και φρέσκο κρεμμυδάκι. Λίγο βορειότερα, στη Μυτιλήνη, η παραδοσιακή συνταγή επιβάλλει το αρνί να είναι γεμιστό με σκέτο ρύζι, χωρίς χόρτα, αλλά με κουκουνάρι, σταφίδες και εντόσθια.
Στην Ήπειρο κυριαρχεί η γάστρα, στο ίδιο μήκος κύματος με τη ρεβυθάδα της Σίφνου. Μέσα στο σκεύος, το κρέας “συνοδεύεται” από χόρτα του βουνού που ευδοκιμούν στην περιοχή και μετά το μαγείρεμα προτίθεται αυγολέμονο. Στην Πάτρα, η παραδοσιακή συνταγή υπαγορεύει το αρνί να ψήνεται μαζί με κοιλιές και ποδαράκια, ενώ στη Μάνη το αποκαλούμενο ρεγάλι μοιάζει με κρέας κοκκινιστό με λίγο ζουμί και κόκκινη σάλτσα.
Στην Κρήτη, η παραδοσιακή κατσαρόλα είναι εκείνη που “φιλοξενεί” έναν ξεχωριστό μεζέ, που φτιάχνεται με τρεις διαφορετικούς τρόπους, τα γαρδούμια. Αυτά παρασκευάζονται είτε με το ποδαράκι του αρνιού με το νύχι, τυλιγμένο με εντεράκι, είτε με την κοιλιά του αρνιού τυλιγμένη σε εντεράκι, είτε με το συκώτι, τη μπόλια και το έντερο.
Ένας άλλος τρόπος μαγειρέματος, εναλλακτικός της σούβλας, του φούρνου ή της γάστρας είναι το κλέφτικο, που συναντάται σε κάποιες περιοχές της Μακεδονίας, αλλά και σε άλλα μέρη της χώρας. Φέρει την ονομασία του από την περίοδο της τουρκοκρατίας, όταν οι αρματωλοί και οι κλέφτες για να μην τους αντιληφθούν οι Τούρκοι, άνοιγαν έναν λάκκο στο χώμα, τοποθετούσαν κάρβουνα και το κρέας του αρνιού δεμένο μέσα δέρμα του και σκέπαζαν πάλι με κάρβουνα και χώμα. Το κρέας ψηνόταν χωρίς οσμές και καπνούς, ώστε να μην γίνεται αντιληπτό και οι παρασκευαστές του είχαν για αρκετές μέρες φαγητό, καθώς ήταν αρκετό να σκάψουν λίγο το χώμα για να βγάλουν λίγες μερίδες ακόμη.
Η ιδέα του ψηφίσματος χωρίς αέρα ενσωματώθηκε στο χτιστό φούρνο, η είσοδος του οποίου χτίζεται με πηλό και σπάει την επόμενη μέρα, αφού έχει ψηθεί το κρέας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. “Η συνήθεια του θαψίματος υπήρχε από τα αρχαία χρόνια για καθαρά χρηστικούς λόγους και πήρε νέα μορφή όταν οι αρχαίοι Έλληνες υιοθέτησαν από τους αρχαίους άραβες τον χτιστό φούρνο. Η είσοδός του χτίζεται για να μην υπάρχει καθόλου αέρας, διαφορετικά το κρέας θα καεί. Με το άναμμα, όμως, του φούρνου, την τοποθέτηση του φαγητού και το χτίσιμο της πόρτας διασφαλίζεται μια σταθερή θερμοκρασία, ιδανική για ένα ομοιόμορφο ψήσιμο επί πολλές ώρες” σχολιάζει ο κ. Φωτιάδης.
Διαφορετικές συνταγές, κατά τον σεφ, υπάρχουν πολλές και για τη μαγειρίτσα και αφορούν την παρουσία ή μη διαφόρων χόρτων, αρωματικών και ειδών εντοσθίων. Ιδιαίτερη θέση, άλλωστε, στο γιορτινό μακεδονικό τραπέζι έχουν και οι τζιγεροσαρμάδες, φτιαγμένοι με ψιλοκομμένα εντόσθια, ρύζι, σταφίδες, κουκουνάρι και δυόσμο μέσα στη μπόλια του αρνιού. Η αντίστοιχη συνταγή στην Ήπειρο είναι το λεγόμενο τρίμμα που φέρει μέσα στην μπόλια τα εντόσθια αλλά και χοντροκομμένα πασχαλινά αυγά και φρυγανισμένο ψωμί. Σε πολλές περιοχές, επίσης, κυριαρχεί το σπληνάντερο, κατά το οποίο το παχύ έντερο των αμνοεριφίων γεμίζει με τη σπλήνα, με ρύζι κανέλα, καρπούς και σταφίδες, ενώ δεν λείπει και το κεφαλάκι, ένας μεζές που σερβίρεται στη λογική ότι δεν πετιέται ποτέ τίποτα φαγώσιμο.
Τσουρέκια και γλυκά ολοκληρώνουν το πασχαλινό τραπέζι με την απαραίτητη γλύκα που επιβάλλει ένα επιδόρπιο. “Τα τσουρέκια άρχισαν να φτιάχνονται από τα βυζαντινά χρόνια και έχουν δεχτεί επιρροές από την ανατολή και τα αρώματά της. Οι παραλλαγές τους ανά περιοχή εξαρτώνται από τους λαούς με τους οποίους συνεργάζονταν ή με τους οποίους πολεμούσαν οι λαοί του βυζαντίου” τονίζει ο κ. Φωτιάδης. Δεν παραλείπει, μάλιστα, να αναφέρει τα γλυκά επιδόρπια με τυρί που σερβίρονται στα νησιά, όπως τα καλτσούνια στην Κρήτη, τα πιτάκια με ανάλατη μυζήθρα και κανέλα στη Νάξο και τα μελιτίνια στη Σαντορίνη.
Παραδοσιακές γεύσεις συνταγές και τρόποι μαγειρέματος χιλιάδων χρόνων επιβιώνουν ακόμη στις περισσότερες περιοχές της χώρας, περνούν από γενιά σε γενιά και κατά καιρούς συγκεντρώνονται σε βιβλία μαγειρικής και σχετικές εκδόσεις χάρη στο μεράκι και το φιλότιμο κάποιων ανθρώπων. “Είναι, όμως, κρίμα που οι όποιες προσπάθειες είναι αποσπασματικές" λέει ο κ. Φωτιάδης και εύχεται να υπάρξει κάποια στιγμή μια συνολική συντονισμένη μελέτη με στόχο μια συνολική καταγραφή.

news.gr

Πάσχα των Ελλήνων Πάσχα.

Παίρνουμε το δώρο, φτιάχνουμε βαλίτσες και φεύγουμε για... Πάσχα στο χωριό. Για την ακρίβεια, σε εννιά αγαπημένους "πασχαλινούς" προορισμούς, που εγγυώνται την εκμετάλλευση του μοναδικού επίσημου τετραήμερου του χρόνου στο έπακρο.

των Ηρώς Κουνάδη, Έλενας ΜπούλιαΝα το πούμε; Ε ναι, θα το πούμε. Χριστούγεννα στην πόλη και Πάσχα στο χωριό. Γιατί και τα κλισέ έχουν κάποιο λόγο ύπαρξης. Γιατί η ατμόσφαιρα έχει αρχίσει να μυρίζει Άνοιξη, γιατί (και) η κρίση θέλει καλοπέραση, γιατί μπορεί η Αθήνα να είναι όμορφη όταν (μισο)αδειάζει, αλλά μερικά έθιμα έχουν ακόμα πλάκα… Και ό,τι και να λέμε, αρνάκι στη μέση της πλατείας Συντάγματος δε σουβλίζουμε. Επίσης, γιατί ο χρόνος δεν έχει άλλο επίσημο τετραήμερο, αλλά και γιατί κάποιοι εκ των αγαπημένων μας προορισμών έχουν, καλώς ή κακώς, επωμιστεί την ταμπέλα των «πασχαλινών».

Για όλους αυτούς τους λόγους, αποφασίσαμε φέτος να σπάσουμε εκείνους τους κουμπαράδες και να προσποιηθούμε για λίγο ότι δεν υπάρχει κρίση, κι ότι δε βρισκόμαστε σε μόνιμη περίοδο λιτότητας από καταβολής κόσμου. Φτιάχνουμε λοιπόν βαλίτσες, σηκώνουμε το δώρο από την τράπεζα και φεύγουμε για εννιά αγαπημένους, πασχαλινούς προορισμούς. Ακολουθείτε;

Μύκονος: Λαμπρή με λάμψη... κοσμοπολίτικη
Γιατί τώρα: Γιατί το Πάσχα στην Μύκονο είναι πιο glamorous από οποιοδήποτε άλλο μέρος της Ελλάδας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως εδώ θα γιορτάσετε λιγότερο παραδοσιακά. Τη Μεγάλη Παρασκευή γίνεται η περιφορά του Επιταφίου στο Ματογιάννι και το Μεγάλο Σάββατο η Ανάσταση στο μικρό μοναστήρι του Παλαιοκάστρου στην Άνω Μερά και στη Μητρόπολη της Αλευκάντρας. Κατά τα άλλα, η Μύκονος προσφέρεται για ξέφρενη διασκέδαση μέχρι πρωίας, καλό φαγητό και φυσικά ατελείωτες βόλτες στα γραφικά στενάκια της και shopping στα υπέροχα μαγαζάκια (που όμοιά τους ούτε στην Αθήνα δεν συναντά εύκολα κανείς).
Πού θα μείνετε: Στο Mykonos Grace Hotel, ένα ζεστό, φιλόξενο ξενοδοχείο, στα βόρεια της Μυκόνου, στην παραθαλάσσια περιοχή του Αγ. Στεφάνου, στο οποίο για τις ημέρες του Πάσχα, δηλαδή από Πέμπτη 16 έως Δευτέρα 20 Απριλίου, το κόστος διαμονής για 4 βράδια συμπεριλαμβανομένου πρωινού ξεκινάει από 540 ευρώ.
Στο Harmony Boutique Hotel, ένα πανέμορφο ξενοδοχείο στο κέντρο της Χώρας, με τιμές που για τις μέρες του Πάσχα ξεκινούν από 160 ευρώ την βραδιά για ένα δίκλινο με πρωινό. Στο Arte & Mare Elia Mykonos Suites, πάνω στην υπέροχη παραλία της Ελιάς, που για το πασχαλινό τριήμερο προσφέρει σουίτες από 455 ευρώ το άτομο, με πρωινό, ημιδιατροφή, το πασχαλινό τραπέζι στο beach-restaurant Capelayo και δωρεάν μετακίνηση των πελατών στην Χώρα.
Πώς θα πάτε: Ακτοπλοϊκώς: Δείτε όλα τα ακτοπλοϊκά δρομολόγια για Μύκονο, με ημερομηνία αναχώρησης την 17η Απριλίου, στο www.openseas.gr.
Αεροπορικώς: Με Olympic Airlines, Aegean Airlines ή Athens Airways.

Σαντορίνη: Κατάνυξη που κόβει την ανάσα
Γιατί τώρα: Γιατί η Άνοιξη είναι μάλλον ο ιδανικότερος μήνας να επισκεφθεί κανείς το εκπληκτικό αυτό κυκλαδίτικο νησί, αφού αφενός «μπουμπουκιάζει» με τις αυλές να στολίζονται από χιλιάδες λουλούδια, αφετέρου οι παραλίες δεν είναι το highlight του νησιού, οπότε δεν θα χρειαστεί καν να κατεβείτε σε αυτές. Οι ημέρες του Πάσχα εδώ γίνονται ξεχωριστές, με τον υπέροχο Επιτάφιο στο χωριό Πύργος, εκεί που τα δρομάκια στολίζονται με λυχναράκια και η ατμόσφαιρα γίνεται κατανυκτική όσο πουθενά αλλού, ενώ το πρωί του Σαββάτου, στο ίδιο χωριό, μετά την αναπαράσταση της Σταύρωσης, στρώνεται τραπέζι με χταπόδι στα κάρβουνα. Άλλωστε, τα Φηρά προσφέρονται για υπέροχες πρωινές βόλτες αλλά και για την Ανάσταση το βράδυ του Σαββάτου, ενώ η Οία το απομεσήμερο είναι ίσως το πιο μαγευτικό μέρος του κόσμου.
Πού θα μείνετε: Στο Santorini Grace Hotel, ένα μοναδικό boutique hotel, τοποθετημένο στην περιοχή Ημεροβίγλι, στα βορειοδυτικά του νησιού και πάνω από την Καλντέρα, με τιμές που, από Πέμπτη 16 έως Δευτέρα 20 Απριλίου, ξεκινούν από 1.200 ευρώ για μία Junior Suite με ιδιωτική πισίνα και πρωινό.
Στο Fanari Villas, στην εκπληκτική Οία με την υπέροχη θέα, και τιμές που για τρεις διανυκτερεύσεις ξεκινούν από 380 ευρώ την βραδιά για την Junior Suite με πρωινό, ενώ αν μείνετε τέσσερα βράδια πληρώνετε μόνο τα τρία. Στο La Maltese Estate, στο Ημεροβίγλι, ένα super πολυτελές ξενοδοχείο, που για τις μέρες του Πάσχα, οι τιμές του ξεκινούν από 435 ευρώ για ένα Superior Double Room με πρωινό.
Πώς θα πάτε: Ακτοπλοϊκώς: Δείτε όλα τα ακτοπλοϊκά δρομολόγια για Σαντορίνη, με ημερομηνία αναχώρησης την 17η Απριλίου, στο www.openseas.gr.
Αεροπορικώς: Με Olympic Airlines, Aegean Airlines ή Athens Airways.

Χίος: Βροντάδες και πασχαλινές λαμπάδες
Γιατί τώρα: Γιατί ο Κάμπος, η περίφημη περιοχή του νησιού με τα εκπληκτικά αρχοντικά, γεμίζει χρώματα και αρώματα, ενώ τα πιο ορεινά χωριά του νησιού ντύνονται γιορτινά και ετοιμάζονται να το… κάψουν! Αποκορύφωμα των εορταστικών ημερών του Πάσχα, ο ρουκετοπόλεμος στον Βροντάδο, ένα έθιμο με ρίζες στην τουρκοκρατία, που περιλαμβάνει αμέτρητα βεγκαλικά και κροτίδες, τα οποία ανταλλάσσονται μεταξύ των εκκλησιών του Αγίου Μάρκου και της Παναγίας Ερειθιανής. Ακόμα, για το βράδυ της Ανάστασης προτείνεται και η Μέσα Διδύμα, εκεί που λαμβάνει χώρα το κάψιμο του Ιούδα. Όταν πλέον ο φανός, το ομοίωμα του Ιούδα, πάρει φωτιά, γύρω από την θράκα στήνεται γλέντι μέχρι πρωίας, το οποίο φυσικά συνοδεύεται από εκλεκτά ψητά που ετοιμάζονται επί τόπου. Αν βρεθείτε στο νησί τις μέρες αυτές, μην ξεχάσετε να κάνετε βόλτες στις παραθαλάσσιες περιοχές, όχι μόνο για ουζάκια στα γύρω ταβερνάκια αλλά και για να θαυμάσετε τις υπέροχες ορχιδέες της Χίου, που αυτήν την εποχή είναι στα καλύτερά τους. Τέλος, ένας λόγος παραπάνω για να επιλέξετε την Χίο είναι αφενός οι πολύ καλές τιμές που βρήκαμε ακόμα και σε πολυτελή ξενοδοχεία, συμπεριλαμβανομένου πρωινού.
Πού θα μείνετε: Στο Chios Chandris Hotel, ο ορισμός της πολυτέλειας στην καρδιά της Χίου, με τιμές που τις μέρες του Πάσχα ξεκινούν από 120 ευρώ για ένα απλό δίκλινο με πρωινό. Στο Erytha Hotel στην περιοχή του Καρφά, που χάρη στο ήσυχο περιβάλλον του είναι ιδανικό για οικογένειες. Οι τιμές του για τις μέρες του Πάσχα ξεκινούν από 57 ευρώ για ένα δίκλινο με πρωινό. Στο Aegean Sea Rooms & Suites, πολύ κεντρικά στην πόλη της Χίου και με υπέροχη θέα στην θάλασσα. Οι τιμές του τις μέρες του Πάσχα ξεκινούν από 60 ευρώ για ένα δίκλινο με πρωινό.
Πώς θα πάτε: Ακτοπλοϊκώς: Δείτε όλα τα ακτοπλοϊκά δρομολόγια για Χίο, με ημερομηνία αναχώρησης την 17η Απριλίου, στο www.openseas.gr.
Αεροπορικώς: Με Olympic Airlines ή Aegean Airlines.

Σύρος: Πάσχα Ελλήνων (και όχι μόνο) Χριστιανών
Γιατί τώρα: Γιατί η Σύρος ζει το Πάσχα… πολυπολιτισμικά! Αφού είναι το μοναδικό ίσως μέρος του κόσμου που οι καθολικοί γιορτάζουν το Πάσχα μαζί με τους ορθόδοξους σε όλες τις εκκλησίες του νησιού, εκεί θα συναντήσατε αμέτρητους τουρίστες, ενώ θα έχετε την ευκαιρία να πάρετε και μία γεύση από το άκρως ενδιαφέρον καθολικό Πάσχα, εφόσον βρεθείτε στον Ναό του Αγίου Γεωργίου, στην Άνω Σύρο. Το highlight πάντως τις ημέρες αυτές είναι οι περιφορές των Επιταφίων (ορθόδοξων και καθολικών) που ξεκινούν από όλες τις ενορίες του νησιού, περνώντας από κάθε γειτονιά και πλακόστρωτο δρομάκι, για να καταλήξουν στην Ερμούπολη, όπου γίνεται η κατανυκτική δέηση και ψάλλονται τροπάρια από την χορωδία του Αγ. Νικολάου και Ιεροψάλτες. Κατά τα άλλα, η Άνοιξη είναι και για την Σύρο η ιδανική εποχή, αφού το ηλιόλουστο νησί υποδέχεται τους επισκέπτες του με τραπεζάκια στα πλακόστρωτα και με καφετέριες δίπλα στην θάλασσα που υπόσχονται ατελείωτη μεσημεριανή ραστώνη.
Πού θα μείνετε: (αν μέχρι την στιγμή που θα διαβάζετε αυτό το άρθρο έχει μείνει κάποιο διαθέσιμο δωμάτιο) Στο Ξενοδοχείο Όμηρος, στην οδό Ομήρου στο κέντρο της Ερμούπολης, στο οποίο έχει μείνει μία μόνο σουίτα για τις μέρες του Πάσχα στα 110 ευρώ χωρίς πρωινό. Τέλος, κάποια λίγα δωμάτια έχουν μείνει στο ξενοδοχείο Dolphin Bay, στον Γαλησσά, τα οποία αν και δεν έχουν θέρμανση είναι αρκετά ευάερα και ευήλια. Οι τιμές τους τις μέρες του Πάσχα είναι στα 75 ευρώ με πρωινό και 95 ευρώ με ημιδιατροφή.
Πώς θα πάτε: Ακτοπλοϊκώς: Δείτε όλα τα ακτοπλοϊκά δρομολόγια για Σύρο, με ημερομηνία αναχώρησης την 17η Απριλίου, στο www.openseas.gr.
Αεροπορικώς: Κάποιες πτήσεις για Σύρο εκτελούνται από την Olympic Airlines.

Μονεμβασιά: Βυζαντινή κατάνυξη στην καστροπολιτεία
Γιατί τώρα: Γιατί η Άνοιξη της πάει πολύ. Για να περπατήσουμε τα λιθόκτιστα σοκάκια της, να ανεβοκατεβούμε τα σκαλοπάτια της καστροπολιτείας, να αφουγκραστούμε τη νυχτερινή ησυχία που την κάνει να μοιάζει ακόμα περισσότερο βγαλμένη από μεσαιωνικό παραμύθι, να σταθούμε κάτω από κάποιο ολάνθιστο μπαλκόνι και να αγναντέψουμε από μακριά τη θάλασσα να βρέχει τα πόδια του σχεδόν απόκοσμου βράχου της. Επίσης, για να παρακολουθήσουμε τις πασχαλινές λειτουργίες στην εκκλησία του Ελκόμενου Χριστού, με τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες μεταβυζαντινές τοιχογραφίες, τη μεταφορά του Επιταφίου σε ένα μοναδικό, κατανυκτικό κλίμα που ενισχύεται από το ούτως ή άλλως ατμοσφαιρικό περιβάλον, και το έθιμο του καψίματος του Ιούδα, που αναβιώνει την Κυριακή του Πάσχα στην αυλή της εκκλησίας, όπου ένα ανθρώπινο ομοίωμα από ξύλα και άχυρα παραγεμισμένο με εκρηκτικά παίρνει φωτιά με… θεαματικά αποτελέσματα.
Πού θα μείνετε: Στον πολυτελή παραδοσιακό ξενώνα Αρδάμης, σε ένα από τα μοναδικά διακοσμημένα δωμάτια και σουίτες του, ή στον παραμυθένιο πύργο των 14 μέτρων, σε τιμές που ξεκινούν από 135 ευρώ, ή στα ρομαντικά Κελλιά, στα ίδια επίπεδα τιμών.
Πώς θα πάτε: Οδικώς, σε περίπου 4 ώρες (ή 320 χιλιόμετρα) από την Αθήνα.

Ύδρα: Το αρχοντικό Πάσχα της διπλανής πόρτας
Γιατί τώρα: Γιατί είναι δίπλα, είναι πανέμορφη και είναι στην ιδανική της εποχή –αφού τώρα οι διαδρομές που πρέπει πάντα να γίνονται με τα πόδια δεν σαμποτάρονται από τον καυτό καλοκαιρινό ήλιο. Γιατί μας έλειψαν όλο το χειμώνα οι βόλτες στα σοκάκια της, το χάζι στα πανέμορφα αρχοντικά της και το ουζάκι με μεζέ στα ταβερνάκια της. Γιατί φέτος έχουμε υποσχεθεί στον εαυτό μας ότι θα επισκεφθούμε επιτέλους τα αξιοθέατά της, όπως το Μουσείο Νεότερης Ιστορίας, που στεγάζεται στο αρχοντικό της οικογένειας Κουντουριώτη, αλλά και το Μοναστήρι της Ζούρδας με την εντυπωσιακή θέα. Επίσης, γιατί το Πάσχα στην Ύδρα είναι ξεχωριστό: ο Επιτάφιος που πλέει στη θάλασσα τη Μεγάλη Παρασκευή για να ευλογήσει τα νερά και να προστατεύσει τους ναυτικούς είναι ένα από τα πλέον ιδιαίτερα πασχαλινά έθιμα της Ελλάδας, ενώ το κάψιμο του Ιούδα την Κυριακή του Πάσχα συνοδεύεται από πανδαιμόνιο πυροτεχνημάτων.
Πού θα μείνετε: Στο μοναδικής αισθητικής boutique hotel Orloff, σε τιμές που ξεκινούν από 180 ευρώ με πρωινό, ή στη ρομαντική Bratsera, από 135 ευρώ με πρωινό.
Πώς θα πάτε: Από τον Πειραιά, με flying dolphin σε μόλις μία ώρα και 35 λεπτά. Τα εισιτήρια δε θα σας κοστίσουν περισσότερα από 57 ευρώ μετ’ επιστροφής.

Κέρκυρα: Γιατί, πού αλλού θα σπάσετε κανάτια;
Γιατί τώρα: Γιατί Πάσχα χωρίς Κέρκυρα δε γίνεται. Για να δούμε από κοντά το σπάσιμο των κανατιών, που πέφτουν κατά δεκάδες από τα μπαλκόνια των σπιτιών στο δρόμο κατά τη διάρκεια της πρωινής Ανάστασης (υπάρχει αλλού πρωινή Ανάσταση;) αλλά και τις ορχήστρες του Δήμου που παίζουν το adagio του Αλμπινόνι και άλλες κατανυκτικές μελωδίες. Αλλά και για να περπατήσουμε μια από τις πιο όμορφες πόλεις των Επτανήσων, να επισκεφθούμε τα δύο φρούρια, παλιό και νέο, που δεσπόζουν στην πόλη, την πλατεία Σπιανάδα, από τις μεγαλύτερες των Βαλκανίων, το δημοφιλές Μον Ρεπό, την εκκλησία του πολιούχου Αγ. Σπυρίδωνα, το κανόνι και το Δημαρχείο – θέατρο Σαν Τζιάκομο. Για να οδηγήσουμε μέχρι το Ποντικονήσι, με την κτισμένη το 12ο μ.Χ. αιώνα εκκλησία του Παντοκράτορα, να (ξανα)επισκεφθούμε το Αχίλλειον, με τα μοναδικά έργα τέχνης, αλλά και τα χωριά του νησιού, όπως την παλιά Περίφεια στα βόρεια, και να τολμήσουμε την πρώτη βουτιά του χρόνου στα παγωμένα νερά της Παλαιοκαστρίτσας ή στις Μπενίτσες.
Πού θα μείνετε: Στο deluxe Grecotel Corfu Imperial, που για τις ημέρες του Πάσχα προσφέρει διαμονή σε δίκλινο με θέα στη θάλασσα στην τιμή των 125 ευρώ ανά ημέρα κατ’ άτομο με πρωινό, ή σε Corfu bungalow στα 127,5 ευρώ ανά ημέρα κατ’ άτομο με πρωινό και 40% έκπτωση στην τιμή δωματίου για την 5η διανυκτέρευση. Εναλλακτικά, στα πολυτελή δωμάτια του Divani Corfu Palace, σε τιμές που ξεκινούν από 180 ευρώ.
Πώς θα πάτε: Ιδανικά, με πτήση της Aegean ή της Ολυμπιακής, σε τιμές που ξεκινούν από 200 ευρώ με επιστροφή και φόρους. Εναλλακτικά, οδικώς μέχρι την Ηγουμενίτσα και από εκεί με ferry boat σε μιάμιση ώρα.

Λεωνίδιο: Αερόστατα στον πασχαλινό ουρανό
Γιατί τώρα: Για να δούμε από κοντά το μοναδικό έθιμο με τα πολύχρωμα αερόστατα που φωτίζουν τον ουρανό του Λεωνιδίου το βράδυ της Ανάστασης. Για να ξεφύγουμε από τις κοσμικότητες και τα trends, να μυρίσουμε θάλασσα στην Πλάκα, το λιμάνι του Λεωνιδίου, να περπατήσουμε τον παραδοσιακό οικισμό, να θαυμάσουμε τα πανέμορφα αρχοντικά και τους πύργους του, όπως τον Πύργο Τσικαλιώτη, που χρονολογείται από το 1808 και θεωρείται ένα από τα παλαιότερα κτίσματα της Πελοποννήσου. Για να χορτάσουμε βόλτες στη γύρω περιοχή, στην αγαπημένη Αρκαδία, έχοντας να διαλέξουμε… βουνό και θάλασσα, δημοφιλή ορεινά χωριά και κρυμμένες γωνιές, φυσιολατρικές διαδρομές με τα πόδια και οδήγηση μέχρι τελικής πτώσης.
Πού θα μείνετε: Στον πανέμορφο παραδοσιακό ξενώνα Αγρόκτημα, σε τιμές που ξεκινούν από 75 ευρώ για το δίκλινο δωμάτιο με πρωινό.
Πώς θα πάτε: Οδικώς, σε 3 περίπου ώρες (ή 210 χιλιόμετρα) από την Αθήνα.

Ζαγοροχώρια: Πάσχα, το φυσιολατρικό
Γιατί τώρα: Για τη γοητεία των Ζαγοροχωρίων θα ήταν περιττό να μιλήσουμε. Το πρόβλημα είναι ότι αρκετοί από τους ορεινούς όγκους της Ηπείρου, αντίθετα με τη φήμη του χειμωνιάτικου προορισμού που έχει το μέρος είναι σε αρκετές στιγμές του χρόνου απροσπέλαστοι λόγω κακοκαιρίας. Το μικρό Πάπιγκο, σε ύψος 980 μέτρων και σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από το μεγάλο του αδελφάκι, αποτελεί όαση χαλαρότητας και βουνίσιας ηρεμίας που κλόνισε την άποψή μας για τον κοσμοπολιτισμό της όλης περιοχής. Επισκεφθείτε οπωσδήποτε την πλατεία του χωριού. Πηγαίνετε στο φαράγγι του Βίκου (υπάρχει καταπληκτική θέα στο παρατηρητήριο λίγο πιο πάνω από το χωριό Μονοδένδρι). Πού θα μείνετε: Οι πιο αθλητικοί θα βρουν εξαιρετική τη διαδρομή έως το καταφύγιο της Αστράκας (3-3,5 ώρες πεζοπορία) όπου μπορείτε να διανυκτερεύσετε σε υψόμετρο 2.030 μέτρων. Μπορεί οι κανόνες της παραμονής να είναι λίγο… δικτατορικοί, αλλά η θέα ανταμείβει. Ζητήστε πληροφορίες στο 6973223100. Αν φτάσετε μέχρι εκεί, επισκεφθείτε και την παλαιολιθική Δρακόλιμνη. Καλή και φτηνή η παραμονή στους ξενώνες του Γιώργου Ιωαννίδη (26530 41894), πολυτελής στο Mountain Resort Aristi.

πηγη

Αποδράσεις. Προορισμοί. Ήθη-έθιμα. Τόποι και παραδόσεις. Πόλεις και ιστορία.

Παρασκευή 22 Φεβρουαρίου 2019

Φωτιές, φίδια, φαλλοί, άγριοι χοροί και μαραθώνιες λιτανείες. Κάναμε μια βόλτα στην Ελλάδα που αντιστέκεται κι επιμένει να κρατάει τις παραδόσεις.

Διονυσιακό έθιμο, Βώλακας Δράμας

Το καρναβάλι του Στοιχειού, Άμφισσα

Αλευρώματα, Γαλαξίδι

Καπετανία, Σέριφος

Μεταφορά της Προίκας, Όλυμπος Καρπάθου

Τα φιδάκια της Παναγίας, Κεφαλονιά

Λιτανεία 40 χιλιoμέτρων, Κατούνια Ευβοίας

Γομαροπάζαρο, Τύρναβος

Το απαγορευμένο (Γιορτή του Φαλλού), Τύρναβος

Τετάρτη 5 Δεκεμβρίου 2018

Κρήτη

Μακεδονία

Επτάνησα

Με τον τρόπο αυτό, γιορτάζουν τον ερχομό του νέου έτους, και τραγουδούν: « Ήρθαμε με ρόδα και ανθούς να σας ειπούμε Χρόνους Πολλούς».

Θεσσαλία

Ήπειρος

Πελοπόννησος

Θράκη

Ρίζες, τόποι, ήθη και έθιμα στην Ελλάδα. Ταξίδι σε έναν πολιτισμό με ιστορία αιώνων.

Τα ήθη και τα έθιμα της Ελλάδας

Τετάρτη 27 Απριλίου 2016

Δευτέρα 25 Απριλίου 2016

Πέμπτη 17 Μαρτίου 2016

Translate

Αγαπημένα

Κατηγορίες

Blog Archive

Αναμνήσεις

Για την Ελλάδα...

Εικόνες από Ελλάδα

photo gallery

Pages

Εικόνες από Ελλάδα

Φόρμα επικοινωνίας

Text Widget