Χριστόψωμο: Το ευλογημένο ψωμί των Χριστουγέννων - Οι παραδόσεις από άκρη σε άκρη της Ελλάδας (συνταγή)

 Για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι, το Χριστόψωμο είναι ευλογημένο ψωμί. Το κόβουν ανήμερα τα Χριστούγεννα, δίνοντας πολλές ευχές. Απαραίτητος επάνω, χαραγμένος ο σταυρός.

Το φτιάχνουν οι γυναίκες με ιδιαίτερη φροντίδα και υπομονή. Το ζύμωμα είναι μια ιεροτελεστία. Χρησιμοποιούν ακριβά υλικά , ψιλοκοσκινισμένο αλεύρι , ροδόνερο , μέλι , σουσάμι , κανέλα και γαρίφαλα, λέγοντας: «Ο Χριστός γεννιέται , το φως ανεβαίνει, το προζύμι για να γένει.»

Πλάθουν το ζυμάρι και παίρνουν τη μισή ζύμη και φτιάχνουν μια κουλούρα. Με την υπόλοιπη φτιάχνουν σταυρό με λωρίδες από τη ζύμη. Στο κέντρο βάζουν ένα άσπαστο καρύδι. Στην υπόλοιπη επιφάνεια σχεδιάζουν σχήματα με το μαχαίρι ή με το πιρούνι, όπως λουλούδια , φύλλα, καρπούς, πουλάκια, τα οποία συμβολίζουν την αφθονία που θέλουν να έχουν στην παραγωγή των ζώων και της σοδειάς του σπιτιού τους. Μερικοί συνηθίζουν στη μέση του χριστόψωμου να βάζουν ένα άβαφο αυγό, το οποίο συμβολίζει τη γονιμότητα.

Την ημέρα του Χριστού, ο νοικοκύρης παίρνει το χριστόψωμο, το στατυρώνει, το κόβει και το μοιράζει σ’ όλη την οικογένειά του και σε όσους παρευρίσκονται στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Μερικοί, εδώ βλέπουν ένα συμβολισμό της Θείας κοινωνίας. ‘Οπως ο Χριστός έδωσε τον άρτον της ζωής σε όλη την ανθρώπινη οικογένειά του. Γύρω από το χριστόψωμο υπάρχουν και άλλες παραδόσεις. Αναφέρονται στην ενότητα της Εκκλησίας και των λαών, με συμβολικό πρότυπο την ένωση των κόκκων του σίτου σ΄ ένα ψωμί. Οι λαοί κάποτε θα ενωθούν μ’ ένα ποιμένα το Χριστό.

Κατά τόπους φτιάχνεται σε διάφορες μορφές και έχει διαφορετικές ονομασίες όπως: «το ψωμί του Χριστού», «Σταυροί», «βλάχες» κ.ά.»Τα χριστόψωμα, αποτελούν το βασικό ψωμί των Χριστουγέννων και το ευλογημένο, αφού αυτό θα στηρίξει τη ζωή του νοικοκύρη και της οικογένειάς του. Το έθιμο αυτό διατηρείται σε ορισμένα μέρη της Ελλάδας και κυρίως στην Κρήτη. Η συνήθεια αυτή είναι πολύ βαθεία ριζωμένη.Το ζύμωμα του χριστόψωμου θεωρείται έργο θείο και είναι έθιμο καθαρά Χριστιανικό.

Χριστόψωμο – Μάνη

Κάθε οικογένεια στο φούρνο του σπιτιού «ρίχνει» τα χριστόψωμα, για να τα κόψει στο τραπέζι των Χριστουγέννων ο οικοδεσπότης σταυρώνοντάς τα, και ευχόμενος «Χρόνια πολλά και του χρόνου». Τα χριστόψωμα φτιάχνονται όπως το ψωμί, μόνο που στολίζονται με σταυρούς και ποικίλα στολίδια ανάλογα με την καλαισθησία της νοικοκυράς.

Χριστόψωμο – Σπάρτη

Στη Σπάρτη, σε κάθε σπίτι, δυο τρεις μέρες πριν τα Χριστούγεννα, ζυμώνουν 1 – 15 καρβέλια ψωμί. Το ένα, που το τρώνε ανήμερα των Χριστουγέννων, είναι το ψωμί του Χριστού και το πλάθουν σε σχήμα σταυρού από ζύμη. Τα άλλα χριστόψωμα τα κάνουν με αμύγδαλα και καρύδια.

Χριστόψωμο – Σαρακατσάνοι

Οι Σαρακατσάνοι τσοπάνηδες φτιάχνουν δύο χριστόψωμα. Το πρώτο, το καλύτερο και με τα πιο πολλά κεντίδια, είναι για το Χριστό «για να τους φυλάει και να τους βλογάει». Πάνω του σκαλίζουν ένα μεγάλο σταυρό – φεγγάρι με πέντε λουλούδια.

Το δεύτερο, η τρανή Χριστοκουλούρα ή Ψωμί του Χριστού, είναι για τα πρόβατα. Έτσι τα τιμά ο βοσκός και τα βλογά ο Χριστός. Στη Χριστοκουλούρα παριστάνεται με ζύμη, όλη η ζωή της στάνης, δηλαδή η μάντρα, τα πρόβατα, οι βοσκοί κ.λ.π

Χριστόψωμο – Κεφαλλονιά

Χαρακτηριστική είναι μια κεφαλλονίτικη συνήθεια. Όλο το σόι συγκεντρώνεται στο σπίτι του πιο ηλικιωμένου. Στο πάτωμα τοποθετούν τρία δαυλιά «χιαστί» και πάνω τους βάνουν την «κουλούρα».

Όλοι κάνουν ένα κλοιό γύρω ακουμπώντας καθένας με το δεξί του χέρι την κουλούρα. Ύστερα ο νοικοκύρης ψάλλει το «Η γέννησή σου Χριστέ ο Θεός» και ρίχνει λάδι στα δαυλιά, βάζοντάς τα στη φωτιά. Μετά κόβει την κουλούρα, τη μοιράζει και δειπνούν όλοι μαζί.

Χριστόψωμο – Κρήτη

Το χριστουγεννιάτικο ψωμί το φτιάχνουν οι γυναίκες με ιδιαίτερη φροντίδα και υπομονή. Η ετοιμασία του είναι ολόκληρη ιεροτελεστία: χρησιμοποιούν ακριβά υλικά, ψιλοκοσκινισμένο αλεύρι, ροδόνερο, μέλι, σουσάμι, κανέλα, γαρίφαλα και καθώς ζυμώνουν λένε: «Ο Χριστός γεννιέται, το φως ανεβαίνει, το προζύμι για να γένει».

Όταν πλάσουν το ζυμάρι, παίρνουν τη μισή ζύμη και φτιάχνουν μια κουλούρα, ενώ με την υπόλοιπη φτιάχνουν ένα σταυρό με λωρίδες και τον τοποθετούν πάνω στο ψωμί. Στο κέντρο βάζουν ένα άσπαστο καρύδι και στην υπόλοιπη επιφάνεια σχεδιάζουν σχήματα με το μαχαίρι ή με το πιρούνι, όπως λουλούδια , φύλλα, καρπούς, πουλάκια.

Χριστόψωμο – Θράκη

Σύμφωνα με την παράδοση, στη Θράκη, την παραμονή των Χριστουγέννων η νοικοκυρά του σπιτιού, αφού τελείωνε όλες τις δουλειές του σπιτιού, έφτιαχνε το γλυκό αυτό ψωμάκι, το οποίο πάντοτε φρόντιζε να στόλισει με σταφίδες και καρύδια. Στη μέση του Χριστόψωμου άναβε ένα κερί, ενώ ο πατέρας θυμιάτιζε το σπίτι, το κάθε μέλος της οικογένειας χωριστά και το στάβλο, καθότι επρόκειτο για μια προσφορά που συμβολίζει την καλή υγεία των ζώων αλλά και την καρποφορία του εδάφους για τους αγρότες.

Όταν έφτανε η σειρά του μικρότερου παιδιού, ο πατέρας κρατούσε το Χριστόψωμο πάνω από το κεφάλι του και το παιδί χοροπηδούσε τρεις φορές προσπαθώντας να κόψει στα δύο το τσουρέκι. Στη συνέχεια, ο πατέρας έκοβε το πρώτο κομμάτι για τον Χριστό, το δεύτερο για το σπίτι και τα υπόλοιπα για το κάθε μέλος της οικογένειας (περίπου όπως κόβουμε και τη σημερινή βασιλόπιτα). Το έθιμο ήθελε το τραπέζι να παραμένει στρωμένο και μετά το τέλος του γεύματος, ώστε να δειπνήσει και η Παναγία.

Χριστόψωμο. Συνταγή, υλικά και εκτέλεση

Υλικά

500 γρ. αλεύρι μαλακό
25 γρ. μαγιά φρέσκια
2 κ.σ. ζάχαρη
1 κ.σ. σουσάμι
1 κ.σ. βούτυρο
1 αυγό μεγάλο
1/2 κ.σ. γλυκάνισο
1 1/2 φλιτζ. νερό
12 κομμάτια καρυδόψιχα ολόκληρα για το στόλισμα

Εκτέλεση

-Προθερμαίνουμε το φούρνο στους 180οC.
-Σε μια λεκάνη διαλύουμε τη μαγιά και τη ζάχαρη σε 120 γραμμάρια χλιαρό νερό. Προσθέτουμε 125 γραμμάρια αλεύρι και φτιάχνουμε μια αραιή ζύμη.
-Σκεπάζουμε τη λεκάνη με μια πετσέτα και αφήνουμε σε ζεστό μέρος (όχι στο καλοριφέρ) να φουσκώσει η ζύμη μας για περίπου 15 λεπτά.
-Βράζουμε το γλυκάνισο σε 200 γραμμάρια νερό, το στραγγίζουμε και το αφήνουμε να γίνει χλιαρό.
-Προσθέτουμε στην ήδη φουσκωμένη ζύμη μας το υπόλοιπο αλεύρι, το βούτυρο, το αυγό, το γλυκάνισο, και το υπόλοιπο νερό και ζυμώνουμε μέχρι να η ζύμη μας να γίνει μαλακή και ελαστική.
-Λαδώνουμε ένα ταψί 22 εκατοστών και τοποθετούμε τη ζύμη μας, αφήνοντας λίγη στην άκρη για την διακόσμηση του Χριστόψωμου. Από το ζυμάρι αυτό φτιάχνουμε δύο λωρίδες και τις τοποθετούμε πάνω σε κάθε ψωμί σε σχήμα σταυρού, αλλά και τα υπόλοιπα σχέδια που θέλει ο καθένας στα τέσσερα τέταρτα του σταυρού.
-Τοποθετούμε ολόκληρα καρύδια σε διάφορα σημεία του Χριστόψωμου και πασπαλίζουμε με σουσάμι. -Σκεπάζουμε το ταψί με μια πετσέτα και αφήνουμε σε ζεστό μέρος μέχρι να διπλασιαστεί σε όγκο η ζύμη του ψωμιού.
-Ψήνουμε για 50 λεπτά με μία ώρα. Μόλις το Χριστόψωμο πάρει χρώμα (μετά από 30 λεπτά περίπου), σκεπάζουμε το ταψί με αλουμινόχαρτο, για να μην πάρει πολύ καστανό χρώμα, και συνεχίζουμε το ψήσιμο στο φούρνο.

πηγη

Read More

Μια Ελλάδα Πάσχα: οι προορισμοί και το know-how

Πού θα πούμε φέτος το «Χριστός Ανέστη»;

Όπου κι όπως ονειρευόμαστε να πούμε το «Χριστός Ανέστη», να γευτούμε τη μαγειρίτσα και να επιδοθούμε στο σούβλισμα του οβελία, μια συναρπαστική πασχαλινή βεντάλια ανοίγεται σε όλη τη χώρα και έχει μια πτυχή για τον καθένα.

Τα must της γιορτής

Ας ξεκινήσουμε από το κερκυραϊκό Πάσχα, ίσως το διασημότερο της Ελλάδας. Πολύ περισσότερο από τα αμέτρητα πήλινα κανάτια που κάθε χρόνο τέτοιες μέρες προσγειώνονται στους τηλεοπτικούς μας δέκτες σε απευθείας σύνδεση με τα παράθυρα και τα μπαλκόνια της Σπιανάδας, το Πάσχα στο μεγάλο και πανέμορφο νησί του Ιονίου είναι μια συναρπαστική σύζευξη ενετικών εθίμων και ορθόδοξων παραδόσεων υπό τους ήχους δεκάδων φιλαρμονικών και χορωδιακών συνόλων που έστω και μία φορά αξίζει να βιώσετε. Από εκείνα τα ραντεβού που δεν χάνονται με τίποτα είναι η περιφορά των Επιταφίων της Μεγάλης Παρασκευής με τις φιλαρμονικές να παιανίζουν έργα του Αλμπινόνι, του Βέρντι και του Σοπέν.

Όχι βέβαια ότι τα υπόλοιπα Επτάνησα υπολείπονται σε πασχαλινό χρώμα και ιδιαίτερα έθιμα. Στη Ζάκυνθο, λ.χ., η περιφορά του Επιταφίου ξεκινάει στις τέσσερις τα ξημερώματα στα στενά της πόλης και επιστρέφει στη Μητρόπολη γύρω στις 5.30 π.μ. όπου συνεχίζεται η Ακολουθία, ενώ πολύ ιδιαίτερη είναι και η λιτανεία του Εσταυρωμένου το μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής στον ιερό ναό του Αγίου Νικολάου του Μώλου. Για όσους, πάλι, θέλουν ιόνιο σκηνικό χωρίς να μπουν στο καράβι ή το αεροπλάνο, ιδανικό είναι το μεγάλο αντικρινό μέτωπο των ηπειρωτικών ακτών, με ορισμένα από τα πιο εντυπωσιακά μέρη της Ελλάδας, από τον Άγιο Νικόλαο, τα Σύβοτα και την Πάργα, μέχρι την ατελείωτη αμμουδιά Κανάλι και την Πρέβεζα.

Πάσχα κατανυκτικό όσο και ιντελεκτουέλ μπορούμε να ζήσουμε στην Πάτμο.

Πάσχα κατανυκτικό όσο και ιντελεκτουέλ μπορούμε να ζήσουμε στην Πάτμο. Ένα από τα πιο ιδιαίτερα έθιμα στην Ελλάδα λαμβάνει χώρα το πρωί της Μ. Πέμπτης στη δαφνοστολισμένη Χώρα με το μεθυστικό άρωμα από τις σκορπισμένες λεβάντες και τη θέα στο πέλαγος να φτιάχνει το ιδανικό σκηνικό για την Τελετή του Νιπτήρος και την αναπαράσταση του Μυστικού Δείπνου. Για Ανάσταση στο Μοναστήρι πιάνουμε θέση τουλάχιστον μία με μιάμιση ώρα πριν από το «Χριστός Ανέστη», αφού επικρατεί το αδιαχώρητο, ενώ στο προαύλιο της γυναικείας Μονής του Ευαγγελισμού η Ανάσταση γίνεται χωρίς μικρόφωνα και βεγγαλικά με τις ψαλμωδίες των καλογριών.

Το... εκρηκτικό Πάσχα της Χίου κορυφώνεται με το ρουκετοπόλεμο στον Βροντάδο. Έθιμο με ρίζες από την Τουρκοκρατία, το οποίο αναβιώνει κάθε χρόνο το βράδυ της Ανάστασης φέρνοντας αντιμέτωπες τις δύο ομάδες που έχουν «καταλάβει» τις εκκλησίες του Αγίου Μάρκου και της Παναγίας Ερειθιανής. Εναλλακτικά, στα πανέμορφα Μεστά ένα ομοίωμα του Ιούδα παραδίδεται παραδοσιακά στις φλόγες λίγο αφότου ακουστεί το «Χριστός Ανέστη», ενώ ιδιαίτερα κατανυκτική είναι και η περιφορά του Επιταφίου στα σοκάκια του καλοδιατηρημένου μεσαιωνικού χωριού.

Στη Ρόδο, ήδη από τη Μεγάλη Πέμπτη ανάβει ο Καλαφουνός, μια μεγάλη φωτιά που πρέπει να κρατήσει τουλάχιστον μέχρι την Ανάσταση για να καεί το ομοίωμα του Ιούδα. Τα στενά της Μεσαιωνικής Πόλης παραμένουν κατάλληλα διακοσμημένα καθόλη τη Μεγάλη Εβδομάδα και αγγίζουν την πιο μυστηριακή τους στιγμή κατά τη διάρκεια της περιφοράς του Επιταφίου του Αγίου Φανουρίου.

Η θέα στο λίθινο δάσος των Μετεώρων καθηλώνει.

Στο μοναδικό λίθινο δάσος των Μετεώρων, η κατάνυξη των ημερών βρίσκει την πλήρη έκφρασή της. Μακριά από κάθε είδους κοσμικότητα, θα επιλέξουμε κάποια από τις μονές για το βράδυ της Ανάστασης (πιο εύκολα προσβάσιμη, η γυναικεία μονή του Αγίου Στεφάνου), ενώ τη Μεγάλη Παρασκευή η περιφορά των Επιταφίων ολοκληρώνεται στο διατηρητέο παλιό κομμάτι της Καλαμπάκας.

Φύγαμε για τα νησιά

Σε καλοκαιρινό mood θα μας βάλει ένα πασχαλινό ταξιδάκι στα Κυκλαδονήσια, καθένα από τα οποία έχει τα δικά του έθιμα και παραδόσεις. Στην τραχιά όσο και εύθραυστη Φολέγανδρο, μέσα σε ατμόσφαιρα ευδαιμονίας, με βεγγαλικά και τραγούδια, κάθε σπίτι του νησιού ανοίγει για να υποδεχθεί την πομπή της εικόνας της Παναγίας και να κεράσει ρακές, κρασί και μεζέδες όσους τη συνοδεύουν.

Η κατά τα άλλα χαμηλών τόνων Άνδρος με την αρχοντική αύρα αποδεικνύεται ιδιαιτέρως… φασαριόζα τις ημέρες του Πάσχα, αφού εδώ τον πρώτο λόγο έχουν τα μάσκουλα, τα παλιά μαντεμένια κανόνια που γεμίζουν πυρίτιδα και βροντούν προς κάθε κατεύθυνση.

Εκρηκτική η ανάσταση στην Άνδρο.

Και μόνο στο άκουσμα του ονόματός της, η Τήνος σε προδιαθέτει για πασχαλινές διακοπές με τη δέουσα κατάνυξη. Στο κλίμα θα μπούμε ακολουθώντας τη λιτανεία έξι Επιταφίων στα στενά της Χώρας, η στιγμή όμως που εύκολα χαράσσεται στη μνήμη είναι η είσοδος του Επιταφίου του Αγίου Νικολάου στη θάλασσα με αναμμένους πυρσούς. Η γοητευτική ενδοχώρα του νησιού, ιδίως αυτή την εποχή, είναι ό,τι πρέπει για on the road εξερευνήσεις.

Μια ιδιαίτερη εμπειρία για όσους προτιμήσουν την Πάρο για τις πασχαλινές τους διακοπές είναι η αναπαράσταση της ζωής και των παθών του Κυρίου κατά τη διάρκεια της περιφοράς του Επιταφίου της Μάρπησσας. Η Ανάσταση του Λαζάρου, η Είσοδος στα Ιεροσόλυμα, η Μετάνοια της Μαγδαληνής, ο Μυστικός Δείπνος, η Ανάβαση στον Γολγοθά και η Σταύρωση είναι μερικές μόνο από τις σκηνές που ζωντανεύουν με πολύ πειστικό τρόπο οι νέοι και τα παιδιά του χωριού που συμμετέχουν με ενθουσιασμό σε αυτό το ξεχωριστό έθιμο.

Ένα ακόμα πολύ δυνατό καλοκαίρι περιμένει όπως όλα δείχνουν τη Μύκονο, οπότε το Πάσχα στο νησί των ανέμων μπορεί να συνδυαστεί και μ’ ένα τσεκάρισμα των πρώτων νέων αφίξεων. Ιδίως εκείνων στη Χώρα, όπου κλασικά καταλήγουν όλοι, μετά τις εκκλησιαστικές λειτουργίες των ημερών, για βόλτες στα σοκάκια. Δημοφιλή επιλογή για δόσεις κατάνυξης αποτελεί και το Μοναστήρι του Παλαιόκαστρου στην Άνω Μερά, ενώ ανήμερα της Λαμπρής οι υπαίθριες σούβλες δίνουν και παίρνουν. Όσοι γνωρίζουν βέβαια, θα έχουν φροντίσει από νωρίτερα για τις κρατήσεις τους στα καλά εστιατόρια του νησιού, πολλά εκ των οποίων βρίσκονται εντός των πολυτελών του ξενοδοχείων.

After-church σκηνικό στη Μύκονο.

Στην άλλη ντίβα του ελληνικού καλοκαιριού, τη Σαντορίνη, με μπαράζ νέων αφίξεων και αυτή, όλοι οι… πασχαλινοί δρόμοι οδηγούν στον Πύργο. Το κεφαλοχώρι της ενδοχώρας τη Μεγάλη Παρασκευή κυριολεκτικά λάμπει από μακριά! Τα δρομάκια στολίζονται με ντενεκεδένια φαναράκια, προσφέροντας το πιο κατανυκτικό σκηνικό για την περιφορά του Επιταφίου. Καθώς η Σαντορίνη γεμίζει κόσμο ήδη από τον Απρίλιο, έχετε υπόψη την ανερχόμενη περιοχή του Ακρωτηρίου στα νότια του νησιού.

To Πάσχα στα μεγάλα ξενοδοχεία έχει έντονο άρωμα παράδοσης.

Αν, τώρα, η πασχαλιά σάς βρήκε στην Αθήνα, από το λιμάνι του Λαυρίου μπορείτε να πεταχτείτε μέχρι την Τζια χωρίς καν να το καταλάβετε. Στο Βουρκάρι την Κυριακή στήνονται μπουφέδες για να συνοδεύσουν το εντυπωσιακό κάψιμο του Ιούδα στο γραφικό λιμανάκι, σε συνέχεια μιας μεγαλοπρεπούς Ανάστασης με ατελείωτα πυροτεχνήματα στον ουρανό. Τα βουρκαριώτικα μπαράκια και εστιατόρια δουλεύουν full-time, αν και δεν θα παραλείπαμε μια ωραιότατη αυτοκινητάδα στο υπόλοιπο νησί και φυσικά ένα ή και περισσότερα περάσματα από την κούκλα Ιουλίδα, τη χώρα του νησιού.

Τα πυροτεχνήματα δεν λείπουν ούτε από τα Κουφονήσια.

Η καταπράσινη Σκιάθος με τις φοβερές παραλίες το αγαπάει το ξενύχτι. Ποιος δεν έχει δώσει άλλωστε τη μάχη του για μία, ή έστω μισή, από τις πολύχρωμες μαξιλάρες που απλώνουν στα σκαλοπάτια τους τα μπαράκια στο Παλιό Λιμάνι; Το ξενύχτι όμως το αγαπάει εξίσου και το Πάσχα η… ντίβα των Σποράδων, καθώς ακολουθείται το Αγιονορείτικο τελετουργικό. Πράγμα που σημαίνει ότι η Ακολουθία του Επιταφίου ξεκινά στη μία το βράδυ, ενώ η λιτανεία στα καλντερίμια της Χώρας, που δεν αρχίζει νωρίτερα από τις 4 το πρωί, έχει έναν άκρως συγκινητικό και κατανυκτικό χαρακτήρα. Εξαίρεση αποτελεί το μοναστήρι της Ευαγγελίστριας, όπου η Ανάσταση γιορτάζεται νωρίτερα από το καθιερωμένο.

Εντυπωσιακό είναι το Πάσχα στον Άγιο Νικόλαο της Κρήτης. Το βράδυ της Ανάστασης, οι πάντες συγκεντρώνονται γύρω από το σήμα κατατεθέν της πόλης, τη γραφική λίμνη Βουλισμένη, για να παρακολουθήσουν το κάψιμο του Ιούδα συνοδεία άπειρων πυροτεχνημάτων.

Εύκολο Πάσχα στον Αργοσαρωνικό

Στην Αίγινα, οι βόλτες με αλογάκι είναι πάντα στο πρόγραμμα.

Mια πασχαλινή απόδραση στον Αργοσαρωνικό μπορεί να μετατραπεί ακόμα και σε μονοήμερη εκδρομή, θυσιάζοντας ωστόσο μέρος της εμπειρίας. Η συνάντηση των Επιταφίων στο λιμάνι της Αίγινας είναι ένα από τα κλασικά ραντεβού της πασχαλιάς στο πιο εύκολα προσβάσιμο νησί του Αργοσαρωνικού, με τις ψαροταβέρνες της αγοράς σε απόσταση αναπνοής για νηστίσιμους μεζέδες μέχρι τελικής πτώσης. Πιο ήσυχη, η φάση στο εκκλησάκι του Αγίου Σώστη πλάι στη θάλασσα, στη μύτη του ακρωτηρίου της Πέρδικας.

Επιτάφιος στην Ύδρα.

Το κοσμοπολίτικο σπετσιώτικο Πάσχα έχει το δικό του εθιμοτυπικό. Πόρτες και παραθυρόφυλλα βάφονται, βοτσαλωτά καλντερίμια ασβεστώνονται, αυλές ξεχορταριάζονται – βλέπετε όλα πρέπει να είναι έτοιμα μέχρι το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, όπου άπαντες συγκεντρώνονται στην πλατεία Ποσειδωνίου μαζί με τους Επιταφίους από όλες τις ενορίες του νησιού. Άλλο κλασικό ραντεβού είναι το «Χριστός Ανέστη» στη γυναικεία μονή των Αγίων Πάντων, εν μέσω σχεδόν νεκρικής σιγής, και η συνέχεια στο Παλιό Λιμάνι με τους ταρσανάδες και τα πιο δημοφιλή εστιατόρια και μπαράκια του νησιού – μην ξεχάσετε το θεαματικό κάψιμο του Ιούδα το απόγευμα της Κυριακής στην Κουνουπίτσα.

Στην Ύδρα, μία από τις πιο ιδιαίτερες παραδόσεις είναι ο Θαλασσινός Επιτάφιος στα Καμίνια, η περιφορά του οποίου καταλήγει μέσα στη θάλασσα, για να αγιαστούν τα νερά και να έχουν τύχη οι ναυτικοί.

Πάσχα στην εξοχή και on the road

Το Πάσχα στο Λεωνίδιο έχει χρώμα!

Ολόκληρη η Πελοπόννησος φέρνει αυτές τις ημέρες στο φως ξεχωριστά έθιμα με έντονο άρωμα παράδοσης: άπειρα πολύχρωμα αερόστατα απογειώνονται με το «Χριστός Ανέστη» στον ουρανό του Λεωνιδίου, από τα Κάψια και τη Βυτίνα μέχρι τη Στεμνίτσα και τη Δημητσάνα, κάθε χωριό της ορεινής Αρκαδίας τιμά τις πασχαλινές παραδόσεις, όπως άλλωστε και η Μεσσηνία, από την Καλαμάτα και την Πύλο μέχρι τη Μεθώνη και την Κορώνη.

Στην Κορώνη πολύ ιδιαίτερη είναι η περιφορά του Επιταφίου, που ξεκινά από τα γοητευτικά καλντερίμια και καταλήγει στο ενετικό κάστρο στην κορυφή του λόφου, ενώ άκρως φασαριόζικη είναι η Λαμπρή στην Καλαμάτα χάρη στον περίφημο σαϊτοπόλεμο. Οι συμμετέχοντες, χωρισμένοι σε μπουλούκια και πολλοί φορώντας παραδοσιακές ενδυμασίες, εκτοξεύουν χάρτινες σαΐτες γεμισμένες με μπαρούτι σ’ ένα έθιμο με ρίζες στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821.

Ρομαντική ατμόσφαιρα έχει η πασχαλινή Ναύπακτος.

Τα κοντινά παράλια του Κορινθιακού ενδείκνυνται για εύκολες αποδράσεις, ενώ στη Λακωνία, από τον Γερολιμένα και τον Κότρωνα, μέχρι το Γύθειο, το Οίτυλο και το Καραβοστάσι, η Μάνη είναι ένα κεφάλαιο από μόνη της και μια πασχαλινή απόδραση μέχρις εδώ αποκτά και περιηγητικό χαρακτήρα. Ξεχωριστή η αναστάσιμη λειτουργία στον μητροπολιτικό ναό του Οιτύλου, σε ένα μικρό μπαλκόνι στην άκρη του παλιού κάστρου. Εντυπωσιακή η συνάντηση και η κοινή περιφορά των τριών Επιταφίων του Γυθείου δίπλα στη θάλασσα, με τη συνοδεία μπάντας που παιανίζει κατανυκτικούς ύμνους.

Από τα παραθαλάσσια χαμηλά του μέχρι την πιο ψηλή βουνοκορφή του, το ανοιξιάτικο Πήλιο είναι σκέτη μαγεία. Από την Αγριά, λίγο έξω από τον πάντα ζωντανό Βόλο, το Τρίκερι και την Άφησσο, που ανεβάζει διαρκώς τις μετοχές της, μέχρι την Πορταριά και τη Μακρινίτσα και από τις Μηλιές και τη Βυζίτσα μέχρι τον Άγιο Λαυρέντιο και την Τσαγκαράδα, τα χωριά του Πηλίου γιορτάζουν το Πάσχα με σεβασμό στην παράδοση. Κάθε χωριό και εκκλησιά, όπου τελούνται με κατάνυξη οι λειτουργίες των ημερών, κάθε χωριό και πλατεία, όπου καταλήγει η περιφορά του Επιταφίου. Μια από τις ωραιότερες και πιο ατμοσφαιρικές περιφορές Επιταφίου στο Πήλιο γίνεται στο Μούρεσι, με την πομπή να περνάει μέσα από τα σοκάκια του χωριού αλλά και από δασώδη μονοπάτια που φωτίζονται μόνο από τα κεριά των πιστών.

Το Πάσχα στο Πήλιο η φύση έχει τον πρώτο λόγο

Στο άλλο αγαπημένο μας βουνό, τον Παρνασσό, θα απολαύσουμε καθαρό αέρα στην Αράχοβα και την Αγόριανη, αλλά και όπου αλλού μας βγάλει ο δρόμος μας. Η Λαμπρή ξημερώνει παραδοσιακά στον… λάκκο, όπως προστάζει το περίφημο ρουμελιώτικο Πάσχα. Σε ολόκληρη τη Ρούμελη, από τη Βοιωτία και τη Φωκίδα μέχρι τη Φθιώτιδα και την Ευρυτανία, οι κληματόβεργες γίνονται η καλύτερη θράκα για να ψηθούν δεκάδες αρνιά σε παράταξη, ενώ τριγύρω στήνονται φαγοπότια, χοροί και τραγούδια. Από τον κανόνα δεν ξεφεύγει φυσικά ούτε η Αράχοβα, όπου τα κεράσματα με κοκορέτσι, κόκκινα αβγά και κρασί πέφτουν βροχή, ενώ δημοφιλές είναι και το πανηγύρι του Αϊ-Γιώργη στην κορυφή της κωμόπολης της Βοιωτίας.

Όσοι πάλι προτιμήσετε την ωραία λύση ενός πασχαλινού city break στην ανανεωμένη Θεσσαλονίκη, ανηφορίστε μέχρι τη Μονή Βλατάδων, την πιο όμορφη από τις βυζαντινές εκκλησιές της Άνω Πόλης για λειτουργίες χωρίς πολλά βεγγαλικά. Σημειώστε ακόμα τη Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στη Σουρωτή, με τον τάφο του περίφημου γέροντα Παΐσιου. Όλα αυτά φυσικά, αν δεν προτιμήσετε τα μεγάλα θέρετρα της Χαλκιδικής, όπως η Βουρβουρού, που μπαίνουν σιγά σιγά σε καλοκαιρινό mood.

Επιμένοντας μακεδονίτικα, γεμάτοι εμπειρίες επιστρέψαμε πρόσφατα από ένα road trip στην ανεξάντλητη περιοχή του Αμύνταιου. Εμβληματικά εστιατόρια με πολλά Βραβεία Ελληνικής Κουζίνας, δυναμικά οινοποιεία, λίμνες απαράμιλλης ομορφιάς, νέες επιλογές διαμονής και μια υπέροχη φύση φτιάχνουν ένα σπάνιο πακέτο που συναρπάζει. Πέρα από το Αμύνταιο, βάλτε στο πρόγραμμα από τη Φλώρινα και τις Πρέσπες μέχρι τη Σιάτιστα, την Καστοριά, το Καϊμακτσαλάν και την Έδεσσα – οι επιλογές πραγματικά περισσεύουν.

Ένα road trip στη Θράκη με βάση την Ξάνθη μπορεί να εξελιχθεί σε ένα ακόμα αξέχαστο πασχαλινό ταξίδι έξω από τα συνηθισμένα. Με αφετηρία την κεντρική πλατεία θα χαθείτε στα σοκάκια της ατμοσφαιρικής Παλιάς Πόλης με το τόσο ιδιότυπο αρχιτεκτονικό χαρμάνι, ενώ αυτή την εποχή η γύρω περιοχή, από τον Νέστο μέχρι τη Ροδόπη, προσφέρεται για φυσιολατρικές ανακαλύψεις. Τη Μεγάλη Παρασκευή στην Ξάνθη οι λειτουργίες στις εκκλησίες συμβάλλουν στην κατανυκτική ατμόσφαιρα των ημερών, ενώ πολύ δημοφιλή επιλογή για το βράδυ της Ανάστασης αποτελεί το γραφικό εκκλησάκι των Αγίων Ταξιαρχών, γνωστό και ως Καβάκι. Οι μουσικόφιλοι της παρέας βάλτε στο πρόγραμμα κι ένα πέρασμα από το σπίτι του μεγάλου συνθέτη Μάνου Χατζιδάκι.

Βαλσάμης Δουκάκης vdoukakis@athinorama.gr

Read More

Πασχαλινοί προορισμοί στην Ελλάδα και τα έθιμα τους

Σε κάθε γωνιά της Ελλάδας γιορτάζεται το Πάσχα με μοναδικό τρόπο. Έθιμα και παραδόσεις ζωντανεύουν και λαογραφικές εκδηλώσεις λαμβάνουν χώρα στη μεγαλύτερη γιορτή της χριστιανοσύνης. Η κάθε περιοχή όμως έχει και τον δικό της τρόπο που γιορτάζει τόσο τα Πάθη όσο και την Ανάσταση.

Στην Ύδρα τη Μεγάλη Παρασκευή, ο Επιτάφιος της συνοικίας Καμίνι μπαίνει στη θάλασσα και διαβάζεται η Ακολουθία του Επιταφίου, δημιουργώντας μία ατμόσφαιρα κατανυκτική. Στη συνέχεια οι Επιτάφιοι τεσσάρων ενοριών συναντώνται στο κεντρικό λιμάνι, δίνοντας ένα ιδιαίτερο χρώμα.

Στην Αράχωβα, ανήμερα του Πάσχα ξεκινάει η περιφορά της Εικόνας του Αγίου Γεωργίου την οποία συνοδεύουν γύρω στα 500 άτομα, ντυμένα όλα με παραδοσιακές Αραχωβίτικες ενδυμασίες. Από την Κυριακή ξεκινάει το «Πανηγυράκι του Αγίου Γεωργίου», όπως το λένε οι ντόπιοι, που διαρκεί μέχρι την Τετάρτη και περιλαμβάνει χορούς, τραγούδια και αγωνίσματα, όπως η σφαιροβολία, η πάλη και το σήκωμα της πέτρας.

Στη Ναύπακτο, το βράδυ της Μ. Παρασκευής, πλήθος κόσμου, ντόπιοι και επισκέπτες, ακολουθούν την περιφορά του Επιταφίου, σχηματίζοντας πομπές, οι οποίες διέρχονται από το λιμάνι. Εκεί βρίσκονται αναμμένες δάδες, ειδικά τοποθετημένες στις τάπες του Κάστρου. Στο μέσον της εισόδου του λιμανιού οι δάδες σχηματίζουν ένα μεγάλο σταυρό, που φωταγωγεί ολόκληρο το λιμάνι συνθέτοντας μία φαντασμαγορική εικόνα. Το έθιμο συνδυάζει τη θρησκευτική μυσταγωγία με την ηρωική προσπάθεια του μπουρλοτιέρη Ανεμογιάννη να πυρπολήσει τη τουρκική ναυαρχίδα στον χώρο αυτό.

Την Κυριακή του Πάσχα πραγματοποιείται ο χαλκουνοπόλεμος στο Αγρίνιο με τα αυτοσχέδια πυροτεχνήματα. Επί τουρκοκρατίας, οι κάτοικοι δοκίμαζαν την ποιότητα του μπαρουτιού, το οποίο χρησιμοποιούσαν στη συνέχεια κατά των Τούρκων. Οι λεγόμενοι χαλκουνάδες συγκεντρώνονταν στην κεντρική πλατεία της πόλης και συμμετείχαν στον χαλκουνοπόλεμο.

Την τρίτη μέρα του Πάσχα τρία διαφορετικά έθιμα αναβιώνουν στο νομό Χαλκιδικής και συγκεκριμένα, στην Ιερισσό, στην Αρναία και στη Συκιά. Το έθιμο «Του μαύρου νιου τ αλώνι»,  έχει τις ρίζες του στην τουρκοκρατία. Μετά την επιμνημόσυνη δέηση και την εκφώνηση του πανηγυρικού, οι γεροντότεροι αρχίζουν τον χορό.  Τραγουδούν και χορεύουν όλα τα Πασχαλινά τραγούδια και τελειώνουν με τον «Καγκέλευτο» χορό, που είναι η αναπαράσταση της σφαγής 400 Ιερισσιωτών από τους Τούρκους το 1821. Ο χορός περνά κάτω από δάφνινη αψίδα όπου υπάρχουν δύο νεαροί με υψωμένα σπαθιά και στη μέση του τραγουδιού «διπλώνεται» στα δύο με τους χορευτές να περνούν ο ένας απέναντι από τον άλλο για τον τελευταίο χαιρετισμό.

Τη δεύτερη μέρα του Πάσχα στα Γιαννιτσά του νομού Πέλλας θα αναβιώσει το έθιμο «Κουνιές». Το έθιμο αυτό γινόταν γιατί η «αιώρηση», δηλαδή το κούνημα, θεωρούνταν ότι γινόταν «σε καλό», υπέρ υγείας και πλούσιας σοδειάς.

Στο Λεωνίδιο, το βράδυ της Ανάστασης ο ουρανός γεμίζει με φωτεινά αερόστατα, τα οποία ανυψώνονται από τους πιστούς κάθε ενορίας. Τα αερόστατα άρχισαν να κατασκευάζονται στο χωριό στα τέλη του 19ου αιώνα και οι Λεωνιδιώτες συνεχίζουν να τα φτιάχνουν μέχρι σήμερα. Το έθιμο έχει τις ρίζες του σε ντόπιους ναυτικούς που γυρίζοντας τον κόσμο, εντυπωσιάστηκαν από αντίστοιχο έθιμο ασιατικής χώρας και στη συνέχεια το μετέφεραν στην πατρίδα τους.

Στην Καλαμάτα, αναβιώνει ένα έθιμο, που πηγάζει από τους απελευθερωτικούς αγώνες του 1821, ο διαγωνισμός των «μπουλουκιών» (ομάδες παικτών) ή αλλιώς σαϊτοπόλεμος. Σύμφωνα με το θρύλο, οι Μεσσήνιοι χρησιμοποίησαν σαΐτες γεμάτες εκρηκτικά και αναχαίτισαν το ιππικό των Τούρκων, τρομάζοντας τα άλογα τους και αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά ότι η νίκη σε μια μάχη δεν αποκτιέται μόνο μέσα από την αριθμητική υπεροχή. Οι διαγωνιζόμενοι με παραδοσιακές ενδυμασίες και οπλισμένοι με σαΐτες, δηλαδή με χαρτονένιους σωλήνες γεμάτους μπαρούτι, επιδίδονται σε σαϊτοπόλεμο, στο γήπεδο του Μεσσηνιακού με τη συμμετοχή πλήθους κόσμου.

Ίσως η πιο εντυπωσιακή περιφορά του Επιταφίου είναι αυτή που γίνεται στον Πύργο της Σαντορίνης. Ξεκινώντας από νωρίς το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, δεκάδες παιδιά τοποθετούν σε ταράτσες, μπαλκόνια, δρόμους, αλλά και στα τείχη του μεσαιωνικού κάστρου χιλιάδες «τενεκεδάκια». Πρόκειται για αυτοσχέδια λυχνάρια που καίνε παραφινέλαιο και μόλις πέσει το σκοτάδι και λίγο πριν την έναρξη της περιφοράς του Επιταφίου, ανάβουν και προσδίδουν μαγική ατμόσφαιρα στο νησί.

Στην Κύθνο την Κυριακή του Πάσχα στην πλατεία του νησιού στήνεται μία κούνια, στην οποία κουνιούνται αγόρια και κορίτσια ντυμένα με παραδοσιακές στολές. Αυτός ή αυτή που θα κουνήσει κάποιον, δεσμεύεται ενώπιον Θεού και ανθρώπων για γάμο. Το βράδυ του Μ.Σαββάτου επικρατεί το έθιμο του «συχώριου». Ολοι όσοι έχουν πεθαμένους συγγενείς φέρνουν στην εκκλησία ψητά, κρασί και ψωμί, τα οποία έχει «διαβάσει» ο παπάς και τα προσφέρουν στους επισκέπτες και στους κατοίκους του νησιού.

Στη Σύρο οι καθολικοί και οι ορθόδοξοι γιορτάζουν συγχρόνως τις μέρες του Πάσχα. Οι Επιτάφιοι των Καθολικών στην Ανω Σύρο ξεκινούν από τον ναό του Αγίου Γεωργίου. Στην Ερμούπολη ο επιτάφιος των Καθολικών ξεκινάει από τον Ιερό Ναό Ευαγγελιστών, οι επιτάφιοι των Ορθοδόξων, από τις ενορίες Αγίου Νικολάου, της Κοιμήσεως και τη Μητρόπολη της Μεταμορφώσεως. Κατά την περιφορά τους συναντώνται στην κεντρική πλατεία Μιαούλη, όπου γίνεται κατανυκτική δέηση.

Στην Πάρο, η περιφορά του Επιταφίου της Μάρπησσας, κάνει δεκαπέντε περίπου στάσεις. Σε κάθε στάση φωτίζεται και ένα σημείο του βουνού, όπου τα παιδιά ντυμένα Ρωμαίοι στρατιώτες ή μαθητές του Χριστού, αναπαριστούν σκηνές από την είσοδο στα Ιεροσόλυμα, την προσευχή στο Όρος των Ελαιών, το Μαρτύριο της Σταύρωσης και την Ανάσταση. Όταν τελειώσει ο επιτάφιος τα κεριά δεν τα πετάνε αλλά τα κρατούν και όταν έχει φουρτούνα, βρέχει ή αστράφτει, τα ανάβουν για να περάσει η κακοκαιρία.

Στη Νάξο την Μεγάλη Παρασκευή οι κοπέλες καθαρίζουν τις εκκλησιές, στολίζουν τον Επιτάφιο και μετά ακολουθεί η περιφορά. Στο πασχαλινό τραπέζι ξεχωρίζει το παραδοσιακό «μπατούδο», κατσικάκι γεμιστό με εντόσθια, λαχανικά, ρύζι, αυγά και τυρί ψημένο στο φούρνο.

Στη Σέριφο το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου όλες οι οικογένειες πηγαίνουν στην εκκλησία με ένα καλαθάκι μέσα στο οποίο τοποθετούν τυρί, κουλούρια και τόσα κόκκινα αυγά όσα τα μέλη της οικογένειας.

Στο νησί της Αποκάλυψης, την Πάτμο, επίκεντρο των τελετών και ακολουθιών αποτελεί ο «Νιπτήρας». Στολίζεται με λαμπρές βάγιες και ποικιλία ανοιξιάτικων λουλουδιών. Τη Μ. Πέμπτη γίνεται αναπαράσταση του «Μυστικού Δείπνου» του Νιπτήρα σε κεντρική πλατεία της Χώρας, όπου ο Ηγούμενος πλένει τα πόδια 12 μοναχών, όπως έκανε και ο Ιησούς με τους μαθητές του. Την Κυριακή του Πάσχα, στο Μοναστήρι της Πάτμου γίνεται η δεύτερη Ανάσταση κατά την οποία το Αναστάσιμο Ευαγγέλιο μπορούμε να το ακούσουμε σε επτά γλώσσες (ιταλικά, ρώσικα, γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, σέρβικα και αρχαία ομηρικά ελληνικά).

Στη Χίο, ο γνωστός πλέον ρουκετοπόλεμος είναι ένα παλιό Βρονταδούσικο έθιμο που έχει τις ρίζες του στην τουρκική κατοχή. Από τα αυτοσχέδια κανονάκια, που έφτιαχναν οι ενορίτες φτάσαμε στις σημερινές αυτοσχέδιες ρουκέτες, βεγγαλικά, φτιαγμένα από νίτρο, θειάφι και μπαρούτι. Η προετοιμασία των ρουκετών αρχίζει αμέσως μετά το Πάσχα για να είναι έτοιμες την επόμενη χρονιά. Οι ποσότητες, τα τελευταία χρόνια, φτάνουν στις μερικές χιλιάδες και το θέαμα που δημιουργούν οι ρουκέτες, όταν εκτοξεύονται στον ουρανό του Βροντάδου είναι εντυπωσιακό. Εξαιτίας ατυχημάτων, τα τελευταία χρόνια έχουν ληφθεί μέτρα για την προστασία των παρευρισκομένων αλλά και των κτιρίων, έτσι ώστε να διασωθεί το έθιμο.

Στην Κέρκυρα στις 11 το πρωί του Μ. Σαββάτου όταν τελειώσει η ακολουθία της πρώτης Ανάστασης στη Μητρόπολη και αφού τελειώσει και η περιφορά του επιταφίου του Αγίου Σπυρίδωνα, χτυπούν οι καμπάνες των εκκλησιών και από τα παράθυρα των σπιτιών πέφτουν κατά χιλιάδες, πήλινα δοχεία γεμάτα νερό (μπότιδες) στους δρόμους, με μεγάλο κρότο. Αυτό το έθιμο έχει τις ρίζες του στο χωρίον του Ευαγγελίου «Συ δε Κύριε Ανάστησόν με ίνα συντρίψω αυτούς ως σκεύη κεραμέως». Στην «Pinia» και κάτω από την μεταλλική κουκουνάρα, που κρέμεται αναβιώνει το έθιμο της «Μαστέλας». Στη μέση του πεζοδρομίου τοποθετούμε ένα ξύλινο βαρέλι, στολισμένο με μυρτιές και βέρντε γεμάτο με νερό. Ο κόσμος ρίχνει νομίσματα για ευχές στο νερό και μόλις ακουστούν οι καμπάνες τρέχουν να μπουν στο βαρέλι. Όποιος προλάβει να μπει, παίρνει τα χρήματα.

Στη Ζάκυνθο τα έθιμα της Μ. Εβδομάδας αποκαλούνται «αντέτια». Από αυτά, ξεχωρίζουν τα άσπρα περιστέρια που αφήνει ο ιερέας κατά την Πρώτη Ανάσταση, ενώ οι νοικοκυρές ρίχνουν πήλινα κανάτια από τα μπαλκόνια, κατά τις προσταγές ενός εθίμου, αντίστοιχου με αυτό της Κέρκυρας. Το Ευαγγέλιο της Ανάστασης ψάλλεται με τον ιδιαίτερο «μουσικό» τρόπο της Επτανησιακής παράδοσης, ενώ η Αναστάσιμη ακολουθία πραγματοποιείται το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου μόνο στον Άγιο Μάρκο. Οι υπόλοιπες εκκλησίες αρκούνται στο χαρμόσυνο χτύπημα της καμπάνας και πραγματοποιούν την ακολουθία το πρωί της Κυριακής.

Στα περισσότερα χωριά της Κρήτης, πριν την ανάσταση, όλα τα παιδιά μαζεύουν ξύλα και οτιδήποτε άλλο μπορεί να καεί και τα αφήνουν στα προαύλια των εκκλησιών. Την παραμονή της Ανάστασης σχηματίζουν ένα βουνό από τα ξύλα και στην κορυφή του τοποθετούν τον Ιούδα, ένα σκιάχτρο κατασκευασμένο από ένα παλιό κουστούμι και την ώρα που ο παπάς λεει το «Χριστός Ανέστη» βάζουν φωτιά και τον καίνε. Η νύχτα γίνεται μέρα από τα πυροτεχνήματα και οι καμπάνες των χωριών χτυπούν συνεχώς.

Στα χωριά της Ρόδου ξεχωρίζει το έθιμο του καψίματος του Ιούδα. Σε όλες τις εκκλησίες συγκεντρώνονται μεγάλες κουτσούρες και ξύλα, στη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας στις οποίες καίγεται το ομοίωμα του Ιούδα ως τιμωρία για την προδοσία του Ιησού. Το έθιμο αυτό τηρείται σε όλα σχεδόν τα χωριά της Ρόδου επί δεκαετίες.

Μια σημαντική διαφορά, σε σχέση με τις περισσότερες περιοχές της χώρας, είναι ότι στα Δωδεκάνησα την ημέρα του Πάσχα δεν περιλαμβάνεται στο μενού ο οβελίας, τα κοκορέτσια και τα συναφή εδέσματα. Την Κυριακή παραδοσιακά ετοιμάζουν τον «Λαμπριάτη» που είναι αρνί ή κατσίκι στο φούρνο γεμιστό με ρύζι και εντόσθια, που στα χωριά της Ρόδου ονομάζεται «καπαμάς». Του Λαζάρου, επίσης, σε όλα τα σπίτια οι νοικοκυρές φτιάχνουν στριφτά κουλουράκια, τα «Λαζαράκια», συμβολίζοντας με τον τρόπο αυτό το σώμα του Λαζάρου που ήταν τυλιγμένο στο σάβανο.

Στο νησί της Καλύμνου, εντυπωσιακή είναι η Ανάσταση, με τους αυτοσχέδιους δυναμίτες που ρίχνονται και οι οποίοι ταρακουνούν στην κυριολεξία το νησί.

Στην Κω τα παιδιά παίρνουν μεγάλα κλειδιά από εκείνα που είχαν οι παλιές κλειδαριές, δένουν με ένα σχοινί το κλειδί με μπαρούτι και βάζουν το καρφί στην τρύπα του κλειδιού, το βράδυ της Ανάστασης το χτυπούν δυνατά στον τοίχο για να εκπυρσοκροτήσει. Άλλοι κόβουν μακριές λωρίδες χαρτιού, βάζουν στην άκρη της κάθε λωρίδας μπαρούτι και ένα φιτίλι, την τυλίγουν τριγωνικά, ώστε να προεξέχει το φυτίλι που το ανάβουν την ώρα που ο παπάς λέει το «Χριστός Ανέστη». Το πρωί του Μ. Σαββάτου, η εκκλησία στρώνεται με μικρά μοβ μυρωμένα λουλούδια του βουνού που λέγονται λαμπρές.

Στην Κάρπαθο τα πασχαλινά έθιμα ξεχωρίζουν στο χωριό Όλυμπος, όπου οι κάτοικοι ακολουθούν τις παραδόσεις. Αποχωρίζονται τις παραδοσιακές πολύχρωμες στολές τους μόνο τη Μεγάλη Εβδομάδα, όταν τις αντικαθιστούν με μια «πένθιμη» ενδυμασία. Οι γυναίκες ετοιμάζουν το Μεγάλο Σάββατο, το λαμπριάτικο οφτό για την επόμενη μέρα, δηλαδή κατσικάκι ή αρνί με γέμιση, κυρίως από ρύζι. Τη Δευτέρα του Πάσχα οι γυναίκες πηγαίνουν στους φούρνους, για να φουρνίσουν πασχαλινές πίτες με μυζήθρα και μπαχαρικά και στη συνέχεια στο νεκροταφείο για να ασπρίσουν και να στολίσουν με λουλούδια τους τάφους. Οι Ολυμπίτες στολίζουν την τρίτη μέρα της Λαμπρής τις εικόνες της εκκλησίας με χρωματιστές μαντίλες και τις κουβαλάνε στα χέρια, οδεύοντας ξανά προς το νεκροταφείο.

ΓΝΩΡΙΖΑΤΕ ΟΤΙ...

---

-Στη Νάξο στο πασχαλινό τραπέζι ξεχωρίζει το παραδοσιακό «μπατούδο», κατσικάκι γεμιστό με εντόσθια, λαχανικά, ρύζι, αυγά και τυρί ψημένο στο φούρνο.

-Στην Αμφίκλεια και συγκεκριμένα το Δαδί δημιουργούνται «λάκκοι», όπου ψήνονται πολλά αρνιά μαζί, ενώ προσφέρονται αυγά, κρασί, και γλυκά.

-Στην Κάλυμνο τη Δευτέρα του Πάσχα γίνεται η αναπαράσταση της αναχώρησης των σφουγγαράδων. Ο κόσμος μαζεύεται στο λιμάνι, οι ιερείς κάνουν αγιασμό στις βάρκες και στήνεται γλέντι με παραδοσιακή μουσική.

-Στην Κάρπαθο αντί για σουβλιστό αρνί, την Κυριακή του Πάσχα τρώνε το “βυζάντι”. Είναι γεμιστό αρνί με ρύζι, πλιγούρι και εντόσθια.

–Στα Βυζαντινά χρόνια έφτιαχναν κουλούρα που στην μέση της είχε ένα κόκκινο αυγό. Το αυγό, από το οποίο βγαίνουν τα πουλιά, συμβολίζει τη ζωή, ενώ το κόκκινο είναι το χρώμα της ζωής.

-Τα έθιμα ξεκινούν από το Σάββατο του Λαζάρου, που τα παιδιά γυρίζουν από πόρτα σε πόρτα και τραγουδούν το “Λάζαρο”, συγκεντρώνοντας χρήματα και αυγά.Την Μ. Τετάρτη γίνεται το πλύσιμο και το καθάρισμα του σπιτιού ενώ το απόγευμα γίνεται στην εκκλησία το ευχέλαιο. Τη Μ. Πέμπτη βάφουν τα αυγά. Τη Μ. Πέμπτη το βράδυ, αφού τελειώσουν τα 12 Ευαγγέλια, κοπέλες αναλαμβάνουν να στολίσουν τον επιτάφιο με γιρλάντες από λευκά λουλούδια, έτσι τη Μ. Παρασκευή το πρωί ο επιτάφιος είναι έτοιμος για να δεχθεί το “σώμα του Χριστού” κατά την Αποκαθήλωση. Η Μ. Παρασκευή, είναι ημέρα πένθους, ο λαός ζει με μεγάλη κατάνυξη το Θείο Δράμα.

ellines.com 

Read More

Πασχαλινά ήθη και έθιμα σε όλη την Ελλάδα

Πάσχα ονομάζεται η μεγάλη γιορτή του ιουδαϊσμού η οποία καθιερώθηκε ως ανάμνηση της «Εξόδου», που ελευθέρωσε τους Εβραίους από την αιγυπτιακή δουλεία. Μεταγενέστερα υιοθετήθηκε ως εορτασμός από τους Χριστιανούς αναφορικά με τον σταυρικό θάνατο και την ανάσταση του Ιησού Χριστού, για τη λύτρωση του ανθρώπου.

Το Χριστιανικό Πάσχα, ή Πασχαλιά ή Λαμπρή, και ειδικότερα η Ανάσταση του Χριστού ή απλώς Ανάσταση, είναι η σπουδαιότερη γιορτή του χριστιανικού εκκλησιαστικού έτους. Γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο που ακολουθεί την εαρινή ισημερία της 21ης Μαρτίου μη συμπεριλαμβανομένης, κατά το Ιουλιανό ημερολόγιο στην Ορθόδοξη εκκλησία και κατά το Γρηγοριανό στη Ρωμαιοκαθολική.

Τα λαϊκά έθιμα κατά το σύγχρονο εορτασμό της Ανάστασης στην Ελλάδα, περιλαμβάνουν δείπνο με κύριο φαγητό τη μαγειρίτσα, το βράδυ της Ανάστασης, το τσούγκρισμα των κόκκινων αυγών , το «φιλί της αγάπης» την ώρα της Ανάστασης, το σούβλισμα του αρνιού κατά την Κυριακή του Πάσχα και άλλες εκδηλώσεις.

Γιορτάζεται μοναδικά σε όλη την Ελλάδα όπου υπάρχουν διάφορα ήθη και έθιμα. Καθ' όλη την διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, στην εκκλησία, υπάρχει λειτουργία κατά την οποία και εξιστορούνται τα πάθη του Χριστού. Η Μεγάλη Εβδομάδα, είναι και εβδομάδα νηστείας για τους χριστιανούς. Σημαντικότερες ημέρες είναι η Μεγάλη Τετάρτη και η Μεγάλη Παρασκευή κατά τις οποίες νηστεύουμε και το λάδι. Την Μεγάλη Πέμπτη, είναι η μέρα που βάφουμε τα «κόκκινα» αυγά. Το κόκκινο χρώμα, συμβολίζει το αίμα του Χριστού.
Σημαντικότερα από τα έθιμα της χώρας, τις άγιες μέρες του Πάσχα, είναι τα ακόλουθα:

Θράκη: Στην Θράκη, ένα από τα έθιμα είναι και το «κάψιμο του Ιούδα». Οι νεότεροι συνήθως, αφού φτιάξουν το ομοίωμα του Ιούδα, το περιφέρουν από σπίτι σε σπίτι και ζητούν κλαδιά. Την Μεγάλη Παρασκευή μετά την περιφορά του Επιταφίου, θα βάλουν φωτιά στα κλαδιά αυτά και θα «κάψουν» τον Ιούδα. Συνηθίζεται μέρος της στάχτης αυτής, να το ρίχνουν στα μνήματα.
Παράλληλα, στη Θράκη και τη Μακεδονία νέες γυναίκες φορώντας την παραδοσιακή ενδυμασία που ονομάζεται Λαζαρινή, πάνε στα γύρω χωριά τραγουδώντας παραδοσιακά τραγούδια του Πάσχα.

Αράχωβα: Σημαντικό έθιμο στην Αράχωβα, είναι η περιφορά της εικόνας του Αγίου Γεωργίου. Ανήμερα του Πάσχα, ντόπιοι ντυμένοι με παραδοσιακές στολές, περιφέρουν την εικόνα του Άγιου, ενώ την επόμενοι ημέρα πραγματοποιείται ο αγώνας των γερόντων. Άνδρες μεγάλης ηλικίας, ξεκινούν έναν αγώνα σε ανηφορικό δρόμο, από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, έως τον λόφο. Πίσω τους ακολουθούν χορευτικά συγκροτήματα που τους συνοδεύουν, ενώ ακολουθούν και άλλες δοκιμασίες και αγωνίσματα που ονομάζονται «κλέφτικα», όπως το σήκωμα της πέτρας.

Πάτμος: Στο νησί της Πάτμου, υπάρχει χρόνια τώρα το έθιμο του «νιπτήρα», μια αναπαράσταση του Νιπτήρα που τέλεσε ο Ιησούς στους μαθητές του μετά το Μυστικό Δείπνο. Γίνεται κάθε Μεγάλη Πέμπτη μεσημέρι, στη πλατεία Ξάνθου, μπροστά στο δημαρχείο όπου έχει στηθεί από νωρίς το σκηνικό. Τους ρόλους των 12 Αποστόλων υποδύονται μοναχοί ή κληρικοί και το ρόλο του Χριστού ο ηγούμενος της Μονής Θεολόγου, ενώ το ρόλο του Ευαγγελιστή ένας κληρικός. Η αναπαράσταση γίνεται μέσα σε αυστηρά μοναστηριακό κλίμα με τον Απόστολο Πέτρο και τον Ιούδα ως «πρωταγωνιστές» μέχρι την ώρα που ο ηγούμενος θα ραντίσει συμβολικά τα πόδια των μοναχών με νερό. Η πομπή ξεκινάει και επιστρέφει στο Μοναστήρι.

Στην Πάτμο την Κυριακή του Πάσχα στο Μοναστήρι της Πάτμου γίνεται η 2η Ανάσταση κατά την οποία το Αναστάσιμο Ευαγγέλιο διαβάζεται σε επτά γλώσσες και από τον ηγούμενο μοιράζονται κόκκινα αυγά στους πιστούς.

Ύδρα: Στην Ύδρα, έχουν ένα ξεχωριστό έθιμο την Μεγάλη Παρασκευή. Εκεί στην συνοικία Καμίνι, ο Επιτάφιος μπαίνει στην θάλασσα και διαβάζεται η ακολουθία του. Στη συνέχεια οι Επιτάφιοι τεσσάρων ενοριών συναντώνται στο κεντρικό λιμάνι, δίνοντας ένα ιδιαίτερο χρώμα. Την ώρα της Ανάστασης τα πολλά βαρελότα φωτίζουν την νύχτα.

Ζάκυνθος: Η κατανυκτική ατμόσφαιρα και οι ιδιαιτερότητες του «Ζακυνθινού Πάσχα» με τα ιδιόμορφα «αντέτια» (έθιμα) το κάνουν να είναι ξεχωριστό σε όλη την Ελλάδα. Το μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής, πλήθος πιστών συμμετέχει στην περιφορά του Εσταυρωμένου που διασχίζει όλη την πόλη.
Στις 2 μ. μ. στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου του Μώλου εκτός από τον Εσταυρωμένο λιτανεύεται και η εικόνα της «Mater Dolorosa», δηλαδή της Παναγίας του Πάθους. Η λιτανεία διασχίζει σχεδόν όλη την πόλη και επιστρέφει στην πλατεία Σολωμού, όπου, πάνω σε βάθρο, ο Μητροπολίτης ευλογεί τον κλήρο και το λαό με τον Εσταυρωμένο. Η λιτανεία καταλήγει στον ίδιο ναό, όπου γίνεται η εναπόθεση του Χριστού στον Επιτάφιο.
Στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Νικολάου των Ξένων, η περιφορά του Επιταφίου, σύμφωνα με παμπάλαιο τοπικό έθιμο, γίνεται τις πρώτες πρωινές ώρες του Μεγάλου Σαββάτου, ενώ με την ανατολή του ηλίου, ο Δεσπότης σηκώνει την Ανάσταση. Με το πρώτο χτύπημα της καμπάνας, ο Δεσπότης αφήνει ελεύθερα άσπρα περιστέρια ενώ από το καμπαναριό πετάνε στο δρόμο πήλινες στάμνες, όπως και όλοι οι κάτοικοι του νησιού από τα παράθυρά τους.


Χίος: Στην Χίο, υπάρχει το γνωστό σε όλους πια έθιμο, του «ρουκετοπόλεμου». Αυτό είναι ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του από την εποχή της Τουρκοκρατίας. Οι κάτοικοι των ενοριών του Αγίου Μάρκου και της Παναγίας της Ερειθιανής, δύο εκκλησιών που βρίσκονται αντικριστά, έφτιαχναν παλιά, αυτοσχέδια κανονάκια, που με τα χρόνια εξελίχθηκαν σε αυτοσχέδιες ρουκέτες. Ο ρουκετοπόλεμος, αποτελεί ένα ιδιαίτερο έθιμο στην Χίο, γι' αυτό και η προετοιμασία των ρουκετών ξεκινά αμέσως μετά το Πάσχα για να είναι έτοιμες τον επόμενο χρόνο.

Ρόδος: Στην Ρόδο, τα παιδιά το Μεγάλο Σάββατο γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούν τον «Λάζαρο». Το αντίτιμο είναι χρήματα ή αυγά, τα οποία και συγκεντρώνουν για να τα δώσουν αργότερα στους ιερείς. Ένα άλλο έθιμο της ημέρας είναι και τα λεγόμενα «Λαζαράκια». Αυτά, είναι πασχαλινά κουλούρια που φτιάχνουν οι νοικοκυρές του νησιού σε στριφτό σχήμα. Τα «Λαζαράκια» συμβολίζουν το σώμα του Λαζάρου που ήταν τυλιγμένο σε σάβανο.

Λεωνίδιο: Το βράδυ της Ανάστασης, οι πιστοί των ενοριών, κατασκευάζουν φωτεινά «αερόστατα» τα οποία και απελευθερώνουν ώστε να πετάξουν ψηλά στον ουρανό. Πρόκειται για ένα από τα εντυπωσιακότερα και πιο φαντασμαγορικά πασχαλιάτικα έθιμα της χώρας μας. Οι πιστοί των πέντε ενοριών του Λεωνιδίου έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα για εκείνη την κρίσιμη στιγμή, έχοντας ήδη κατασκευάσει τους εκατοντάδες «αφανούς», όπως λένε τα χάρτινα αερόστατα.

Μόλις οι ιερείς αναγγείλουν το «Χριστός Ανέστη» ανάβουν τις ποτισμένες με πετρέλαιο και λάδι «κολλημάρες» και περίπου 600 πολύχρωμα αερόστατα ανυψώνονται κατακλύζοντας τον ουρανό πάνω από την πόλη. Κάποια χάνουν τον δρόμο για τα ψηλά, καθώς μπλέκονται στα ηλεκτροφόρα ή καίγονται από τις υπερμεγέθεις «κολλημάρες».
Αυτοί που για οποιοδήποτε λόγο δεν καταφέρνουν να ανυψώσουν τους «αφανούς» τους «στιγματίζονται» και την επόμενη μέρα, μετά τις πασχαλινές ευχές, δέχονται τα πειράγματα των ανταγωνιστών τους. Κίνδυνος για φωτιά δεν υπάρχει αφού σύμφωνα με την παράδοση, όποιες και αν είναι οι καιρικές συνθήκες στο Λεωνίδιο, ο καιρός αλλάζει την ώρα της Ανάστασης, με νηνεμία και ένα ελαφρό δυτικό αεράκι που σπρώχνει τα αερόστατα προς τη θάλασσα. Σύμφωνα με μελετητές της τοπικής ιστορίας, το έθιμο έφεραν οι πολυταξιδεμένοι ναυτικοί του Λεωνιδίου, από τη μακρινή Κίνα και την Ιαπωνία.

Μακεδονία: Στην Μακεδονία, διατηρείται ακόμα και στις μέρες μας, το πανάρχαιο έθιμο «Για βρεξ' Απρίλη μου». Το έθιμο αυτό γιορτάζεται την τρίτη ημέρα του Πάσχα και συμμετέχουν χορευτικά συγκροτήματα απ' όλη την Ελλάδα. Συγκεκριμένα, στη Θάσο στην Κοινότητα Λιμεναρίων διατηρείται το πανάρχαιο έθιμο «Για βρέξ Απρίλη μ», που γιορτάζεται την Τρίτη του Πάσχα. Οι κάτοικοι της κοινότητας και οι επισκέπτες το γιορτάζουν με δημοτικούς χορούς, ενώ σε μεγάλα τσουκάλια μαγειρεύεται κρέας με ρύζι που στη συνέχεια μοιράζεται στους συγκεντρωμένους.

Στην Κεντρική Μακεδονία, και στην Καστανούσα του δήμου Σιντικής, στις Σέρρες, αναβιώνουν οι «αυγομαχίες», που γίνονται τη δεύτερη μέρα του Πάσχα. Το έθιμο βρίσκει τις ρίζες του στον ελληνικό Πόντο και συμβολίζει την Ανάσταση του Κυρίου και τη σύγκρουση του καλού με το κακό. Η προετοιμασία των αυγών ξεκινάει από το Μάρτιο, όπου οι συμμετέχοντες στο διαγωνισμό ,ταΐζουν τις κότες τους μόνο με καθαρό σιτάρι και λίγο άμμο, για να κάνουν αυγά με γερό τσόφλι. Βασικός κανόνας του εθίμου είναι η χρήση μόνο αυγών κότας. Ο κάθε ένας που συμμετέχει στην «αυγομαχία» έχει στη διάθεσή του 30 αυγά και νικητής αναδεικνύεται αυτός που έχει τα λιγότερα σπασμένα αυγά.

Πετροκέρασα Χαλκιδικής: Το χωριό είναι το μοναδικό στον κόσμο που έχει το δικαίωμα να φιλοξενεί τμήμα του Τιμίου Σταυρού που έρχεται από τη Μονή Ξηροποτάμου του Αγίου Όρους. Το Τίμιο Ξύλο φιλοξενείται στην εκκλησιά του Προφήτη Ηλία από την Κυριακή των Βαΐων μέχρι τη Μεγάλη Δευτέρα και προσελκύει πλήθος πιστών που έρχεται εδώ για να προσκυνήσει και να παρακολουθήσει τις λειτουργίες που τελούνται στη Χάρη Του. Το έθιμο μετράει πάνω από 250 έτη ζωής και γίνεται σε ανάμνηση της σωτηρίας του χωριού από θανατηφόρα αρρώστια.

Στην Ιερισσό της Χαλκιδικής έχουν το έθιμο «Του μαύρου νιου τ αλώνι», που γιορτάζεται την Τρίτη του Πάσχα. Μετά την επιμνημόσυνη δέηση οι πρεσβύτεροι αρχίζουν τον χορό. Σιγά σιγά πιάνονται όλοι οι κάτοικοι και συχνά ο χορός έχει μήκος τετρακόσια μέτρα. Τραγουδούν και χορεύουν όλα τα Πασχαλινά τραγούδια και τελειώνουν με τον «Καγκέλευτο» χορό, που είναι η αναπαράσταση της σφαγής 400 Ιερισσιωτών από τους Τούρκους, κατά την επανάσταση του 1821. Ο χορός περνά κάτω από δάφνινη αψίδα όπου υπάρχουν δύο παλικάρια με υψωμένα σπαθιά και στη μέση του τραγουδιού διπλώνεται στα δύο με τους χορευτές να περνούν ο ένας απέναντι από τον άλλο για τον τελευταίο χαιρετισμό.

Τη δεύτερη μέρα του Πάσχα στα Γιαννιτσά του νομού Πέλλας αναβιώνει το έθιμο «Κουνιές» (όπως και στην Κύθνο). Το έθιμο αυτό γινόταν γιατί η «αιώρηση», δηλαδή το κούνημα, θεωρούνταν ότι γινόταν «σε καλό», υπέρ υγείας και πλούσιας σοδειάς. Οι κούνιες αυτές στήνονταν παλιά σε μεγάλα δέντρα είτε στις γειτονιές των οικισμών είτε στα προαύλια των εκκλησιών. Μάλιστα, σύμφωνα με τις σωζόμενες μαρτυρίες, το κούνημα γινόταν ανά άτομο.

Στην Ανατολική Μακεδονία, στη Δημοτική Κοινότητα Κρηνίδων του Δήμου Καβάλας, τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, αναβιώνουν οι «αυγομαχίες». Οι κάτοικοι της περιοχής, με ιδιαίτερη φροντίδα παρουσιάζουν τα αυγά τους και ξεκινούν μια ιδιόμορφη μάχη τσουγκρίσματος. Νικητής είναι αυτός που θα έχει στην κατοχή του τα λιγότερα σπασμένα αυγά. Η προετοιμασία ξεκινάει εβδομάδες πριν, με τη συγκέντρωση των καλύτερων αυγών από κότες και φραγκόκοτες.

Στη Δημοτική Κοινότητα Ελευθερών στη Νέα Πέραμο Καβάλας, την τρίτη μέρα του Πάσχα, αναβιώνουν τα παραδοσιακά «Μαζίδια». Πρόκειται για ένα έθιμο που χρονολογείται από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Οι πιστοί μεταφέρουν εν πομπή τα εικονίσματα από τη βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Ταξιάρχη, την παλαιότερη εκκλησία της περιοχής, στα «Μαζίδια», όπου βρίσκεται το γραφικό εξωκλήσι των Αγίων Ραφήλ, Ειρήνης και Νικολάου.
Στη συνέχεια, στην πλατεία του παλιού, παραδοσιακού οικισμού, στήνεται μεγάλο γλέντι. Το χορό αρχίζει ο ιερέας και ακολουθούν οι κάτοικοι του χωριού, που χορεύουν και τραγουδούν τρία συγκεκριμένα τραγούδια, που διασώθηκαν με το πέρασμα των χρόνων.

Στην περιοχή της Δράμας, το δικό της χαρακτήρα έχει η Δευτέρα του Θωμά στους Σιταγρούς, όπου οι εκεί εγκατεστημένοι Πόντιοι συνεχίζουν πανάρχαια έθιμα των κοιτίδων τους, όπως επισκέψεις στα μνήματα, με διανομή κόκκινων αυγών και γλυκισμάτων και με τραγούδια, έθιμα με καθαρά αρχαϊκή μορφή και με συνακόλουθες μεταφυσικές δοξασίες και αντιλήψεις.

Στη δυτική Μακεδονία, ανάσταση στο νεκροταφείο του Αγίου Γεωργίου κάνουν οι κάτοικοι της Κοζάνης. Συγκεντρώνονται γύρω από το μνήμα του νεκρού τους και με αναμμένη τη λαμπάδα περιμένουν το «Χριστός Ανέστη», ενώ δεν ξεχνούν να αφήσουν ένα κόκκινο αυγό στο μνήμα για να «χορτάσει» το χαμένο μέλος της οικογένειας.

Καλαμάτα: Στην Καλαμάτα την Κυριακή του Πάσχα, αναβιώνει ένα ξεχωριστό τοπικό έθιμο, ο «σαϊτοπόλεμος», του οποίου οι ρίζες βρίσκονται στους απελευθερωτικούς αγώνες του 1821. Οι διαγωνιζόμενοι οπλισμένοι, με σαΐτες που έχουν κατασκευάσει μόνοι τους από χαρτονένιους σωλήνες γεμισμένους μπαρούτι, αρχίζουν την εκτόξευση και ξεσηκώνουν το πλήθος που παρακολουθεί.
Σύμφωνα με την παράδοση, οι Μεσσήνιοι χρησιμοποίησαν τις σαΐτες για να αναχαιτίσουν το ιππικό των Τούρκων. Ο δυνατός θόρυβος και ο κρότος που προκάλεσαν τρόμαξαν τα άλογα τόσο πολύ που έριξαν κάτω τους αναβάτες τους και έφυγαν φοβισμένα. Οι σαΐτολόγοι προετοιμάζονται όλον τον χρόνο για εκείνη την ημέρα.
Οι συμμετέχοντες χωρίζονται σε ομάδες των 10-15 ατόμων, οι οποίες διαθέτουν λάβαρο, σαλπιγκτή και επικεφαλής. Πολλοί από αυτούς φορούν παραδοσιακές στολές, ενώ οι υπόλοιποι προτιμούν πρόχειρα ρούχα και στρατιωτικές στολές. Με το σύνθημα της έναρξης οι σαΐτες ανάβουν και η εκκωφαντική φασαρία ξεσηκώνει το πλήθος που ζητωκραυγάζει. Εκτός από την Καλαμάτα το έθιμο αναβιώνει στην Μεσσήνη και την Αιθαία.

Κέρκυρα: Παραδόσεις βγαλμένες από την ιστορία του νησιού και επηρεασμένες από τη μακρά κατοχή των Ιταλών.
Η αρχή γίνεται την Κυριακή των Βαΐων, με τη μεγάλη λιτανεία του Σεπτού Σκηνώματος του Αγίου Σπυρίδωνα και συνοδεία όλων των Φιλαρμονικών. Γίνεται από το 1630 σε ανάμνηση της απαλλαγής του νησιού από τη φοβερή πανώλη που το 1629 χτύπησε αλύπητα τους Κερκυραίους. Το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής ξεκινά η περιφορά του επιβλητικού Επιταφίου από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, στο Παλαιό Φρούριο. Μέχρι το βράδυ, όλες οι εκκλησίες έχουν βγάλει τους Επιταφίους τους, με τη συμμετοχή της μπάντας κάθε ενορίας. Τελευταίος βγαίνει ο Επιτάφιος της Μητρόπολης. Το έθιμο του τεχνητού σεισμού αποτελεί παράδοση για τον Ιερό Ναό της Παναγίας των Ξένων και αναπαριστά τον σεισμό που περιγράφεται στο Ιερό Ευαγγέλιο, ως επακόλουθο της Αναστάσεως του Κυρίου.

Στις 9 το πρωί γίνεται η περιφορά του Επιταφίου της Εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα μαζί με το σκήνωμα του Αγίου. Μετά το τέλος της λιτανείας, ο Άγιος θα παραμείνει στη θύρα του, μέχρι την Τρίτη του Πάσχα για προσκύνημα. Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου πραγματοποιείται η πρώτη Ανάσταση και όταν τελειώνει η ακολουθία στη Μητρόπολη, χτυπούν οι καμπάνες των εκκλησιών και από τα παράθυρα των σπιτιών πέφτουν κατά χιλιάδες πήλινα δοχεία (μπότηδες) γεμάτα νερό στους δρόμους, με μεγάλο κρότο.
Ένα άλλο έθιμο που αναβιώνει είναι το «Μαστέλο» (βαρέλι). Στην «Πίνια», το παλιό εμπορικό κέντρο, τοποθετείται ένα ξύλινο βαρέλι γεμάτο νερό, στολισμένο με μυρτιές. Οι περαστικοί καλούνται να ρίξουν νομίσματα για ευχές στο νερό. Όταν πλησιάζει η ώρα της πρώτης Ανάστασης, κάποιος πέφτει στο βαρέλι και παίρνει τα λεφτά, υπό τους ήχους της μπάντας.
Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου γίνεται η Ανάσταση στην Άνω Πλατεία και το θέμα είναι μοναδικό. Τα παράθυρα των μεγάλων σπιτιών είναι ανοικτά, στολισμένα με χιλιάδες κεριά και από κάτω οι πιστοί παρακολουθούν την τελετή της Ανάστασης στη μεγαλύτερη πλατεία της Ελλάδας.

Τυρός Αρκαδίας: Τη Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ γίνεται η περιφορά των Επιταφίων στην παραλιακή οδό με φωταγωγημένα καΐκια και σκάφη να τους συνοδεύουν. Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου αναβιώνει ένα μοναδικό έθιμο, το κάψιμο του Ιούδα μέσα στη θάλασσα, από την ενορία της Μεταμόρφωσης της Σωτήρος. Σε μια πλωτή πλατφόρμα τοποθετούνται ξύλα και από πάνω τους κρέμεται ένα ανθρώπινο ομοίωμα. Στη συνέχεια μπαίνει το μπουρλότο από τους Τσάκωνες πυρπολητές και το ομοίωμα παραδίδεται στη φωτιά, με τη συνοδεία φαντασμαγορικών πυροτεχνημάτων και ισχυρών δυναμιτών. Τη νύχτα της Ανάστασης τα παιδιά ρίχνουν στη θάλασσα χιλιάδες κεριά που συμβολίζουν τις χαμένες ψυχές των Τσακώνων ναυτικών και ψαράδων. Την Κυριακή του Πάσχα διοργανώνεται τσακώνικο γλέντι στην κεντρική πλατεία, με αρνιά, κρασί και χορό, ενώ διαβάζεται το Ευαγγέλιο στην τσακωνική διάλεκτο.

Λιβαδειά: Την Κυριακή του Πάσχα η Λιβαδειά είναι σκεπασμένη από ένα σύννεφο καπνού καθ' όλη τη διάρκεια της μέρας, καθώς αναβιώνει το ρουμελιώτικο έθιμο των «λάκκων». Ο μεγαλύτερος της οικογένειας ή της παρέας κάνει τον σταυρό του και ανάβει τη φωτιά με τη λαμπάδα της Αναστάσεως. Με αρκετή υπομονή, ραντίσματα νερού και χτυπήματα στα φλεγόμενα κλαδιά η θράκα ετοιμάζεται και μπαίνουν επάνω τα αρνιά. Το ψήσιμο και το γλέντι κρατούν μέχρι αργά το απόγευμα, συνοδεία τοπικής μουσικής και φυσικά άφθονου κρασιού. Στον δημοτικό «λάκκο», που στήνεται στην περιοχή της Κρύας, σερβίρονται δωρεάν σουβλιστό αρνί, μεζέδες και κρασί στους επισκέπτες και τους παρευρισκομένους, ενώ συμμετέχουν παραδοσιακά χορευτικά συγκροτήματα.

Σκιάθος: Ολόκληρη την Μεγάλη Εβδομάδα το νησί περιβάλλεται από ένα πέπλο πένθους με τις καμπάνες να χτυπούν πένθιμα, ενώ οι ώρες που τελούνται οι λειτουργίες των εκκλησιών ακολουθούν το Αγιονορίτικο Τυπικό. Με ιδιαίτερη ευλάβεια τελείται η ακολουθία του Επιταφίου και η περιφορά του ξεκινάει στις 4 το πρωί, τα ξημερώματα του Μεγάλου Σαββάτου. Οι Επιτάφιοι της Παναγίας και των Τριών Ιεραρχών συναντιούνται και περιφέρονται στα καλντερίμια του νησιού, με τον «προεξάρχοντα» (ή τελάλη) να απαγγέλλει δυνατά τους θρηνητικούς ψαλμούς και πίσω του να ψάλλουν οι πιστοί.
Η περιφορά συνεχίζεται σε ολόκληρο το νησί μέχρι τα ξημερώματα και κατόπιν επιστρέφουν στην εκκλησία όπου γίνεται η αναπαράσταση της «εις Άδου Καθόδου του Χριστού» και ψάλλεται το «άρατε πύλας» από τους ιερείς.

Μέγαρα: Μεγάλο πανηγύρι στήνεται την Τρίτη του Πάσχα στην πλατεία της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη του Γαλιλαίου (ή Χορευταρά) στα Μέγαρα. Μετά τη θεία λειτουργία που τελείται στην εκκλησία στήνεται γλέντι με τα μέλη των Λαογραφικών Συλλόγων να χορεύουν τον Χορό της Τράτας. Χορεύεται αποκλειστικά από γυναίκες και πήρε το όνομά του από τη χαρακτηριστική κίνηση που κάνουν οι χορευτές και θυμίζει τράτα.
Το έθιμο έχει τις ρίζες του στην τουρκοκρατία και σύμφωνα με την παράδοση οι κάτοικοι ζήτησαν από τον Πασά να τους επιτρέψει να κτίσουν ένα εκκλησάκι. Ο πασάς έδωσε την άδεια, με την προϋπόθεση όμως να αρχίσουν το κτίσιμο της εκκλησίας το πρωί και να το τελειώσουν το βράδυ, διαφορετικά θα την γκρέμιζε και θα τους εκτελούσε όλους. Οι κάτοικοι κατάφεραν να τελειώσουν το κτίσιμο το μεσημέρι και την αφιέρωσαν στον Άγιο Ιωάννη τον Γαλιλαίο. Τότε οι κοπέλες άρχισαν να χορεύουν από τη χαρά τους και έτσι του δόθηκε και το προσωνύμιο «Χορευταράς».

Ναύπακτος: Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, πλήθος κόσμου ακολουθεί την περιφορά του Επιταφίου, σχηματίζοντας πομπές, οι οποίες διέρχονται από το λιμάνι, όπου είναι αναμμένες δάδες ειδικά τοποθετημένες στις τάπες του Κάστρου, γύρω από το λιμάνι. Στο μέσον της εισόδου του λιμανιού οι δάδες σχηματίζουν μεγάλο σταυρό, που φωταγωγεί ολόκληρο το λιμάνι παρουσιάζοντας μία φαντασμαγορική εικόνα μοναδικής ομορφιάς. Το έθιμο αυτό έχει παράδοση πολλών χρόνων που φαίνεται να θέλει να συνδυάσει τη θρησκευτική μυσταγωγία με την ηρωική προσπάθεια του μπουρλοτιέρη Ανεμογιάννη να πυρπολήσει τη τουρκική ναυαρχίδα στο χώρο αυτό.

Αιτωλικό: Τη Μεγάλη Παρασκευή πολλοί προσκυνητές επισκέπτονται το ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όπου βρίσκεται ο Επιτάφιος, ιστορικό κειμήλιο του 13ου-14ου αιώνα. Από το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου στην κεντρική πλατεία της πόλης αναβιώνουν πολλά από τα έθιμα των κατοίκων μέχρι αργά το βράδυ της Αναστάσεως που είναι και το αποκορύφωμα της ημέρας.
Την Κυριακή του Πάσχα κάθε γειτονιά, είναι μία μεγάλη υπαίθρια ψησταριά, όπου ο χορός και το τραγούδι έχουν τον πρώτο λόγο, ενώ προσφέρονται κρασί και παραδοσιακοί μεζέδες δωρεάν.

Κως: Εδώ συνηθίζουν να παίρνουν μεγάλα κλειδιά από εκείνα που είχαν οι παλιές κλειδαριές, δένουν με ένα σχοινί το κλειδί με μπαρούτι και βάζουν το καρφί στην τρύπα του κλειδιού. Το βράδυ της Ανάστασης το χτυπούν δυνατά στον τοίχο για να εκπυρσοκροτήσει και να χαλάσει ο κόσμος. Άλλοι κόβουν μακριές λωρίδες χαρτιού, βάζουν στην άκρη της κάθε λωρίδας μπαρούτι και ένα φυτίλι, την τυλίγουν τριγωνικά, ώστε να προεξέχει το φυτίλι που το ανάβουν και από την ώρα που ο παπάς λέει το «Χριστός Ανέστη».
Το πρωί του Μ. Σαββάτου, η εκκλησία στρώνεται με μυρωμένα λουλούδια του βουνού που λέγονται λαμπρές (μικρά μωβ αρωματικά λουλούδια). Οι νοικοκυρές φτιάχνουν τις λαμπρόπιττες και το γεμιστό αρνί.

Λευκάδα: Το βράδυ της Μ. Παρασκευής γίνεται στον κεντρικό δρόμο της πόλης, με κατάληξη την παραδοσιακή, ενετικού στιλ, κεντρική πλατεία, η περιφορά των επιταφίων των ενοριών, συνοδεία Φιλαρμονικής. Το Μ. Σάββατο το πρωί, η Φιλαρμονική παίζει στους δρόμους της πόλης χαρούμενους σκοπούς, ενώ οι νοικοκυρές πετούν και σπάζουν έξω από τα σπίτια τους διάφορα πήλινα αγγεία.

Κρήτη: Πριν την ανάσταση, στις Γκαγκάλες Ηρακλείου, όλα τα παιδιά του χωριού μαζεύουν ξύλα και οτιδήποτε άλλο μπορεί να καεί και τα αφήνουν στο προαύλιο της εκκλησίας. Την παραμονή της Ανάστασης σχηματίζουν ένα βουνό από τα ξύλα και στην κορυφή έχουν ένα σκιάχτρο με ένα παλιό κουστούμι που υποτίθεται ότι είναι ο Ιούδας και την ώρα που ο παπάς λέει το Χριστός Ανέστη βάζουν φωτιά και τον καίνε. Η νύχτα γίνεται μέρα από τα πυροτεχνήματα, η καμπάνα του χωριού χτυπά συνεχώς και μάλιστα οι παλιότεροι λένε ότι όταν αυτοί ήταν μικροί δεν άφηναν 3 μερόνυχτα την καμπάνα να σταματήσει γιατί το θεωρούσαν για καλό. Ξυπνούσαν ακόμα και τη νύχτα να πάνε να την χτυπήσουν.

Αμοργός: Στην Αμοργό το Σάββατο του Λαζάρου οι νοικοκυρές πλάθουν κουλουράκια σε ανθρωπόμορφα σχήματα τα «λαζαράκια» ή «κουκλάκια». Η Μεγάλη Εβδομάδα ξεκινά με το παραδοσιακό άσπρισμα των σπιτιών και των δρόμων. Τη Μεγάλη Παρασκευή προσφέρονται ψωμί, ελιές και νηστίσιμα γλυκά και κατά την περιφορά του Επιταφίου οι γυναίκες ραίνουν την πομπή με αρώματα. Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, οι νέοι συγκεντρώνονται στα προαύλια των εκκλησιών και συμμετέχουν σε ομαδικά παραδοσιακά παιχνίδια.

Ανάφη: Στην Ανάφη, το απόγευμα του Μ. Σαββάτου σε όλο το χωριό είναι διάχυτη η μυρωδιά του ξύλου (αμπελόκλαδα) που καίγεται επί πολύ ώρα για να προετοιμάσει το «φουρνί» να δεχτεί το κατσικάκι σε ταψί με αναφιώτικο τυρί, σκεπασμένο καλά με αλουμινόχαρτο. Η πόρτα του «φουρνιού» σφραγίζεται με λάσπη καθώς και η καπνοδόχος, για να μην περάσει αέρας και καεί το κρέας. Επίσης ξεχωρίζουν το κίτρινο ψωμί ή αλλιώς τυρόπιτα καθώς και τα μελιτερά (με φρέσκια μυζήθρα).

Άνδρος: Στην Άνδρο το βράδυ της Ανάστασης οι νέοι τοποθετούν σιδερένιους σωλήνες στο χώμα, τους γεμίζουν με μπαρούτι και τους πυροδοτούν. Την ημέρα της Ανάστασης τρώνε τον παραδοσιακό «λαμπριάτη», ψητό αρνί ή κατσίκι στο φούρνο γεμιστό με λαχανικά. Στην Παλαιόπολη, στο Κόρθι και σε άλλα χωριά το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα παίζουν στο δρόμο τα «τσούνια», παραδοσιακό παιχνίδι που μοιάζει με το μπόουλινγκ.

Ηρακλειά: Στην Ηρακλειά την παραμονή του Πάσχα οι νοικοκυρές ετοιμάζουν μαγειρίτσα και μελιτίνια, γλυκίσματα που φτιάχνονται από φρέσκια ντόπια κατσικίσια μυζήθρα. Το απόγευμα προετοιμάζουν το παραδοσιακό γεμιστό κατσίκι με ρύζι και συκωταριά το οποίο σιγοψήνεται στον ξυλόφουρνο μέχρι το τέλος της Αναστάσιμης ακολουθίας. Την ημέρα του Πάσχα, οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στις αυλές των σπιτιών, ψήνουν αρνιά και διασκεδάζουν με παραδοσιακά τραγούδια και χορό μέχρι την αυγή.

Ίος: Στην Ίο το Σάββατο του Λαζάρου οι κάτοικοι φτιάχνουν τα «λαζαράκια», σταφιδόψωμα σε ανθρωπόμορφα σχήματα. Την Μεγάλη Παρασκευή, μετά την Αποκαθήλωση, οι νέοι του νησιού παίζουν τις «μπάλες», ένα παιχνίδι με μικρές σιδερένιες κόκκινες και πράσινες μπάλες. Κατά την Περιφορά των Επιταφίων των δύο Ενοριών του νησιού τα Εγκώμια ψάλλονται από χορωδίες γυναικών και κοριτσιών. Την εβδομάδα μετά το Πάσχα, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ίου «Η Φοινίκη» αναβιώνει το έθιμο της «κούνιας».

Κουφονήσια: Στα Κουφονήσια τη Μεγάλη Πέμπτη, μετά το τέλος της ακολουθίας των Παθών, οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στην εκκλησία και στολίζουν τον Επιτάφιο με άνθη, μια κυρία ψάλλει το μοιρολόι της Παναγίας και οι γυναίκες παραμένουν στην εκκλησία κοντά στον Επιτάφιο μέχρι το πρωί. Τη Μεγάλη Παρασκευή το λιμάνι φωταγωγείται από άκρη σε άκρη με δάδες και γίνεται η περιφορά του Επιταφίου. Ανήμερα του Πάσχα οι κάτοικοι γεύονται κατσίκι γεμιστό με ρύζι στον φούρνο, το παραδοσιακό φαγητό της ημέρας. Την επόμενη εορτάζεται ο πολιούχος Άγιος Γεώργιος με λειτουργία και λιτάνευση της εικόνας η οποία συνοδεύεται από ψαροκάικα που παραπλέουν στην πομπή. Κατόπιν γίνεται πανηγύρι, προσφορά του «πανηγυρά» ο οποίος μετά από κλήρωση διοργανώνει τη γιορτή με δωρεάν προσφορά φαγητών και ποτών.

Κύθνος: Στην Κύθνο, έχουν το έθιμο της «κούνιας». Σύμφωνα μ' αυτό, την Κυριακή του Πάσχα στην κεντρική πλατεία του χωριού, στήνεται μια κούνια στην οποία κουνιούνται εναλλάξ αγόρια και κορίτσια ντυμένα με παραδοσιακές στολές. Σύμφωνα με το έθιμο, όποιο αγόρι κουνήσει ένα κορίτσι και το αντίθετο, δεσμεύεται ενώπιων Θεού και ανθρώπων, για γάμο.
Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου γίνεται το «συχώριο»: για την ανάπαυση των ψυχών των συγγενών τους οι πιστοί φέρνουν στην εκκλησία κρέας ψητό, κρασί και ψωμί τα οποία έχει ευλογήσει ("διαβάσει") ο παπάς και τα προσφέρουν στους παρευρισκόμενους.


Μήλος: Στο χωριό Πλάκες το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής γίνεται η αναπαράσταση της Αποκαθήλωσης του Χριστού. Την Κυριακή του Πάσχα πραγματοποιείται το «κάψιμο του Ιούδα», έθιμο που έχει τις ρίζες του στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους. Την ίδια μέρα λαμβάνει χώρα το έθιμο του «μπαρουτιού» στις αυλές των εκκλησιών του Αγίου Σπυρίδωνα (Τριοβάσαλος) και του Αγίου Γεώργιου (Πέρα Τριοβασάλος).

Μύκονος: Οι γυναίκες ασπρίζουν τα σπίτια και πλάθουν τα «Λαζαράκια» ψωμάκια σε σχήμα ανθρώπων. Τη Μεγάλη Παρασκευή γίνεται η περιφορά του Επιταφίου στο Ματογιάννι και το Μεγάλο Σάββατο η Ανάσταση στο μικρό μοναστήρι του Παλαιοκάστρου στην Άνω Μερά και στη Μητρόπολη της Αλευκάντρας. Την ημέρα του Πάσχα οι κάτοικοι διασκεδάζουν στα σπίτια τους και το απόγευμα στη πλατεία του νησιού καίνε τον «Ιούδα». Σειρές με υπαίθριες σούβλες στήνονται στον Γιαλό και στην Άνω Μερά.

Νάξος: Στη Νάξο το Πάσχα γιορτάζεται σε όλα τα μοναστήρια και τις εκκλησιές του νησιού με θρησκευτική κατάνυξη. Την Μεγάλη Παρασκευή οι κοπέλες καθαρίζουν τις εκκλησιές, στολίζουν τον Επιτάφιο και μετά ακολουθεί η περιφορά. Στο πασχαλινό τραπέζι ξεχωρίζει το παραδοσιακό «μπατούδο», κατσικάκι γεμιστό με εντόσθια, λαχανικά, ρύζι, αυγά και τυρί ψημένο στο φούρνο.

Πάρος: Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής η περιφορά του Επιταφίου κάνει δεκαπέντε στάσεις. Σε καθεμία από αυτές φωτίζεται και ένα σημείο του βουνού, όπου τα παιδιά ντυμένα Ρωμαίοι στρατιώτες ή μαθητές του Χριστού, αναπαριστούν σκηνές από την είσοδο στα Ιεροσόλυμα, την προσευχή στο Όρος των Ελαιών, το Μαρτύριο της Σταύρωσης και την Ανάσταση. Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου, το νησί φωτίζεται από τα αμέτρητα πυροτεχνήματα.

Σαντορίνη: Το Σάββατο του Λαζάρου στις πλατείες των χωριών οι κάτοικοι στήνουν τον Λάζαρο, έναν πελώριο ξύλινο σταυρό τυλιγμένο με αλισμαρί και λουλούδια. Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής οι κοπέλες των χωριών στολίζουν τον Επιτάφιο με λουλούδια. Στην Οία, όλες οι Ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας γίνονται στην Παναγία την Πλατσανή, την εκκλησία της πλατείας. Στο χωρίο Πύργος μετά την Αποκαθήλωση βγαίνει το «Τάνταλο» στους δρόμους του χωριού για να αναγγείλει το γεγονός και οι καμπάνες ηχούν πένθιμα. Η περιφορά του Επιταφίου στον Πύργο σημαίνεται από μικρές φωτιές σε λυχναράκια. Οι γυναίκες από τις αυλές των σπιτιών ραίνουν την πομπή του Επιταφίου με ροδόνερο. Το Μεγάλο Σάββατο μετά την Ανάσταση όλοι, με μια «κουτσούνα» και ένα κόκκινο αυγό, πάνε στα σπίτια τους για να φάνε τα «σγαρδούμια». Την Κυριακή του Πάσχα σε αρκετά χωριά του νησιού γίνεται το λαϊκό δικαστήριο του «Οβραίου» (πάνινο ομοίωμα ανθρώπου) ο οποίος καταδικάζεται σε θάνατο, κρεμιέται και καίγεται από τους κατοίκους με αυτοσχέδια δυναμιτάκια και βαρελότα. Στο Εμπορείο οι κάτοικοι βγαίνουν στους δρόμους χτυπώντας μεταλλικά αντικείμενα, ώστε να ξορκίσουν το «κακό».

Σέριφος: Το Μεγάλο Σάββατο το βράδυ όλες οι οικογένειες πηγαίνουν στην εκκλησία με ένα καλαθάκι μέσα στο οποίο τοποθετούν τυρί, κουλούρια και τόσα κόκκινα αυγά όσα τα μέλη της οικογένειας. Μετά τα τέλος της λειτουργίας οι πιστοί μεταφέρουν το αναστάσιμο φως με λαμπάδες ή λιχνοφάναρα και επιστρέφουν στο σπίτι τους όπου με τη φλόγα σχηματίζουν έναν σταυρό στο ανώφλι της πόρτας. Κατόπιν τσουγκρίσουν τα κόκκινα αυγά τρώγοντας ο καθένας από ένα, τελειώνοντας έτσι τη νηστεία. Το Μεγάλο Σάββατο, μετά την Ανάσταση, φτιάχνουν ένα ομοίωμα του Ιούδα το οποίο καίνε συμβολικά.

Σίφνος: Υπάρχει το έθιμο του αναστάσιμου «χαιρετισμού» που διαρκεί σαράντα ημέρες. Την Μεγάλη Πέμπτη οι νοικοκυρές ετοιμάζουν τα παραδοσιακά «πουλιά της Λαμπρής» (πασχαλινές κουλούρες σε διάφορα σχήματα ζώων και πουλιών) στολισμένα με κόκκινα αυγά. Κατά την εσπερινή ακολουθία, όταν ο παπάς διαβάσει το Έκτο Ευαγγέλιο, οι νέοι και οι νέες φεύγουν από την εκκλησία για να ανάψουν τα καντήλια των ξωκλησιών. Επιστρέφουν αργότερα για να στολίσουν τον Επιτάφιο. Το Μεγάλο Σάββατο και η Δεύτερη Ανάσταση, την Κυριακή του Πάσχα, είναι ιδιαίτερα κατανυκτικές στην Μονή της Παναγίας της Βρυσιανής, στην Παναγία την Κόχη στον Αρτεμώνα και σε άλλες εκκλησίες και ξωκλήσια του νησιού. Το πασχαλιάτικο αρνί στη Σίφνο ψήνεται στο «μαστέλο» (πήλινο δοχείο) με άνηθο και ντόπιο κόκκινο κρασί. Στο εορταστικό τραπέζι θα βρούμε επίσης τη σπιτική ξινομυζήθρα και τη μελόπιτα, ένα τοπικό γλύκισμα από μέλι, μυζήθρα και αυγά. Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα στην κεντρική πλατεία της Απολλωνίας οργανώνεται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Σίφνου το κάψιμο του Ιούδα. Σε ορισμένα χωριά γίνονται «τα τσούνια», ένα παιχνίδι ανά ζεύγη όπου με μια ξύλινη μπάλα οι παίκτες επιχειρούν να ρίξουν κάτω τα εννιά ξύλινα «τσούνια».

Σύρος: Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής οι καθολικοί επιτάφιοι από τις εκκλησίες των Ευαγγελιστών και του Αγίου Γεωργίου συναντώνται με τους ορθόδοξους από τους ναούς της Μητροπόλεως (Μεταμόρφωσης) του Αγίου Νικολάου και της Κοιμήσεως, μετά το τέλος της περιφοράς στην κεντρική πλατεία Μιαούλη. Ακολουθεί κατανυκτική δέηση και ψάλλονται τροπάρια της Μεγάλης Παρασκευής από τη χορωδία του Αγίου Νικολάου και Ιεροψάλτες.

Φολέγανδρος: Λίγο πριν ξεκινήσει η Μεγάλη Εβδομάδα οι κάτοικοι της Φολεγάνδρου φροντίζουν τα σπίτια τους να είναι ασπρισμένα και καθαρά. Ο λόγος; Η περιφορά της εικόνας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που θα περάσει από το σπίτι τους, αλλά και κάθε σπίτι του νησιού. Η περιφορά της εικόνας διαρκεί τρεις ημέρες και μπαίνει σε όλα τα σπίτια του νησιού, μαζί με την πομπή των πιστών, για ευλογηθεί το σπίτι και να πάνε όλα καλά στους νοικοκύρηδες. Με την αποχώρηση της εικόνας από το σπίτι ακολουθεί κέρασμα και ανταλλαγή ευχών.

Σχοινούσα: Την ημέρα του Πάσχα όλοι οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία και παίζουν «μπίλιους», παραδοσιακό παιχνίδι παρόμοιο του «μπόουλινγκ».

Τήνος: Στο Σκλαβοχώρι η περιφορά του Επιταφίου τη Μεγάλη Παρασκευή είναι απλή και κατανυκτική. Την ίδια μέρα, στη Χώρα, οι περιφορές των Επιταφίων συγκλίνουν στη μαρμάρινη εξέδρα της παραλίας. Ο Επιτάφιος της Ενορίας του Αγίου Νεκταρίου καταλήγει μέσα στη θάλασσα, στη περιοχή Καλάμια στα Κιόνια. Τη Δευτέρα του Πάσχα στο χωριό Κτικάδο αναβιώνει το παλιό έθιμο «Τραπέζι της Αγάπης», ένα γιορταστικό τραπέζι με πασχαλινά εδέσματα. Τη Πέμπτη του Πάσχα στο χωριό Βώλακα (Βωλάξ), στο καθολικό ξωκλήσι της Παναγίας Καλαμάν, μετά την θεία λειτουργία, γίνεται λαμπρό πανηγύρι με μουσική και πασχαλινούς μεζέδες.

.iefimerida.gr

Read More

Πάσχα στη Σκιάθο, το νησί του Παπαδιαμάντη

Ξεχωριστή, πανέμορφη, καταπράσινη. Και ανάμεσα σε όλα αυτά ιδανική για να ζήσετε την πιο κατανυκτική Μεγάλη Εβδομάδα, αφού το τελετουργικό της είναι μοναδικό σε όλη την Ελλάδα.
Γνωστή από τις διηγήσεις του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, η Σκιάθος είναι ίσως το ομορφότερο νησί των Σποράδων. Το μέγεθός της είναι βολικό για τις μέρες του Πάσχα, αφού άνετα σε 3-4 μέρες θα περιηγηθείτε σε όλο το νησί, θα γνωρίσετε τις πευκόφυτες παραλίες και θα περπατήσετε σε καλντερίμια φρεσκοασπρισμένα.
Πάσχα στο νησί

Η ιδιαιτερότητα που έχει το Πάσχα στη Σκιάθο βρίσκεται στο Αγιονορείτικο τελετουργικό που τηρείται σε όλη την ακολουθία της Μεγάλης Εβδομάδας και της Ανάστασης. Το νησί καλύπτεται από ένα πένθιμο πέπλο όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα, ενώ η επιτάφιος ακολουθία τελείται τα ξημερώματα του Σαββάτου, ακολουθώντας τα ωράρια του Αγίου Όρους.
Η ατμόσφαιρα στο νησί δημιουργεί αίσθημα κατάνυξης,καθώς ο Επιτάφιος κατεβαίνει τα στενά της πόλης, ο τελάλης απαγγέλλει τους θρηνητικούς ψαλμούς και όλοι οι κατοίκοι ακολουθούν ή παρακολουθούν από τα φωτισμένα σπίτια τους. Η ακολουθία ολοκληρώνεται το χάραμα στην εκκλησία των Τριών Ιεραρχών με την αναπαράσταση από τους ιερείς της ”εις Άδου Καθόδου”. Το Μεγάλο Σάββατο, μαζί με την Ανάσταση, πραγματοποιούνται και όλες οι ετοιμασίες για τα εορταστικά έθιμα της Κυριακής.

Βόλτα στη Χώρα
Με ένα και μοναδικό οικισμό, αυτόν της Χώρας, όλη η κίνηση είναι συγκεντρωμένη στα δρομάκια της. Ο κεντρικός πεζόδρομος της οδού Παπαδιαμάντη, που ξεκινάει από το λιμάνι, είναι γεμάτος μικρά μαγαζάκια, μπαρ, καφετέριες και ταβέρνες. Εδώ θα κάνετε απογευματινές βόλτες και -γιατί όχι;- θα περάσετε και απέναντι στο Μπούρτζι, το κάστρο, στο βόρειο τμήμα, πάνω στη μικρή καταπράσινη χερσόνησος που χωρίζει το λιμάνι στα δύο και μέχρι το 1660 βρισκόταν το φρούριο, το ύψος του οποίου δε μπορεί να προσδιοριστεί από τα σημερινά απομεινάρια του. Το 1906 χτίστηκε στο Μπούρτζι το πρώτο δημοτικό σχολείο, το οποίο σήμερα λειτουργεί ως Πολιτιστικό Κέντρο και στεγάζει το πανέμορφο θερινό θέατρο.

Αξίζει επίσης να επισκεφτεί κανείς το σπίτι που έζησε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ένας από το σπουδαίους λόγιους του νησιού και κατ’ επέκταση της Ελλάδας. Πρόκειται για ένα απλό, λιτό οίκημα από πέτρα και ξύλο που παρουσιάζει όμως αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον.
Λίγα λόγια για την ιστορία του νησιού
Με ιστορία μακρά και πολυτάραχη, που πάει πίσω στα αρχαία χρόνια, το νησί έχει να διηγηθεί ιστορίες από πολλούς κατακτητές, οι οποίοι φεύγοντας άφηναν πάντα πίσω τους τα πολιτιστικά τους στοιχεία. Κατά την Τουρκοκρατία το νησί χρησίμευσε για τους θαλασσοπόρους ως ναυτική βάση. Φυσικό επακόλουθο είναι η αρχιτεκτονική του νησιού να έχει διαμορφωθεί ανά τους αιώνες δημιουργώντας ένα μίγμα νησιώτικου στοιχείου που δένει αρμονικά με Πηλιορείτικα και νεοκλασικά χαρακτηριστικά.

Πώς θα πάτε
Στη Σκιάθο μπορείτε να πάτε με πλοίο ή δελφίνι από τον Άγ. Κωνσταντίνο Φθιώτιδος (η διαδρομή διαρκεί 1½ ώρα), αλλά και αεροπορικώς (με αεροπλάνο της Ολυμπιακής, τηλ.: 210-96.66.666, www.olympicairlines.com) καθημερινά από το «Ελ. Βενιζέλος». Διάρκεια πτήσης 40 λεπτά.
Πού θα μείνετε
Στο πολυτελές ξενοδοχείο La Piscine Art Hotel (τηλ.: 24270-21.350, /www.lapiscinepalace.gr) στη Χώρα και κοντά στο αεροδρόμιο, στο lobby του οποίου θα θαυμάσετε έργα τέχνης και πίνακες του Πολιμέρη και άλλων σπουδαίων ζωγράφων.
Στο Όρσα Hotel
(τηλ.: 24270-21.376, www.heliotropio.gr/skiathos-hotel-orsa.htm)
Πατρικό σπίτι που μετατράπηκε σε μικρό ξενοδοχείο με θέα στο Μπούρτζι και στην πόλη. Δίκλινο από 50 - 60 ευρώ.
Στο Bourtzi Boutique Hotel
(τηλ.: 24270-21.304, www.hotelbourtzi.gr) Πανέμορφο και με ιδιαίτερη αισθητική κατάλυμα.
Skiathos Garden Cottages
(τηλ.: 6932-886.169, www.skiathosgardencottages.gr)
Πέντε διαμερίσματα χτισμένα μέσα στο πράσινο, στην ενδοχώρα του νησιού στην περιοχή του Αγίου Φανουρίου (15 λεπτά από την πόλη).
Πού θα φάτε
• Ανεμόμυλος
Το καλύτερο εστιατόριο του νησιού, σύμφωνα με ξένους οδηγούς. Χτισμένο σε ύψωμα πάνω από την πόλη, γύρω από έναν ανεμόμυλο και με ωραία θέα.
• Μπακάλικο
Στην παραλία προς το αεροδρόμιο. Οικογενειακή ταβέρνα με παραδοσιακές συνταγές.
• 1901
Στεγάζεται σε αναπαλαιωμένο πέτρινο κτίριο των αρχών του περασμένου αιώνα και σερβίρει παραδοσιακά πιάτα αλλά και ευφάνταστες συνταγές από τη σύγχρονη κουζίνα.
• Μουράγιο
Τσιπουράδικο με τοπικά μεζεδάκια

Read More

Πασχαλινοί προορισμοί κοντά στην Αθήνα

Στον τόπο μας το Πάσχα γιορτάζεται με σεβασμό στην παράδοση, με έθιμα παλιά που αναβιώνουν τούτες τις μέρες, αλλά και με κατάνυξη, σαν μια προσευχή καρδιάς που φθάνει ως τον ουρανό την ώρα της Ανάστασης!

Αν δεν έχετε αποφασίσει ακόμη πού θα περάσετε το Πάσχα και αναζητάτε έξυπνες και οικονομικές λύσεις για να ζήσετε τούτες τις γιορτινές ημέρες με χαρούμενη διάθεση και λίγη δόση αισιοδοξίας (επιτέλους!), ελάτε παρέα μας, για να βρούμε μαζί τις καλύτερες προτάσεις για κοντινές αποδράσεις από το «κλεινόν άστυ».

Αποδράσεις εκτός...
Αν η πόλη σας έχει κουράσει και θέλετε αυτό το Πάσχα να αποδράσετε στην ελληνική ύπαιθρο, στα ολάνθιστα νησιά του Αργοσαρωνικού ή στις μαγευτικές Κυκλάδες, έχετε πολλές επιλογές, έστω και την τελευταία στιγμή...
Εξορμήσεις για να ζήσετε ένα αξέχαστο Πάσχα, όχι πολύ μακριά από την Αθήνα είναι:


Στη γραφική Υδρα... με θαλασσινό Επιτάφιο!
Η γραφική Ύδρα είναι μαγεία το Πάσχα! Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής ο επιτάφιος μπαίνει στη θάλασσα, στα Καμίνια, ενώ το Μεγάλο Σάββατο, την ώρα της Ανάστασης, το λιμάνι της φωτίζεται φαντασμαγορικά με κόκκινες φωτοβολίδες από τα στολισμένα και φωταγωγημένα σκάφη και πολλά βεγγαλικά. Περισσότερα...


Στις αρχοντικές Σπέτσες
Οι αρχοντικές Σπέτσες, στολισμένες με χιλιάδες αγριολούλουδα αυτή την εποχή, είναι μια πολύ καλή επιλογή για πασχαλινή απόδραση. Οι κατανυκτικές λειτουργίες στις εκκλησιές της και η περιφορά των επιταφίων στα φρεσκοασβεστωμένα καλντερίμια του νησιού ή δίπλα στη θάλασσα είναι εμπειρία που αξίζει να ζήσετε.
Οι βόλτες με τα μόνιππα αμαξάκια ή με ποδήλατο στον παραλιακό δρόμο από την Ντάπια ως το Παλιό Λιμάνι με τους ταρσανάδες και τα ουζερί, θα σας χαλαρώσουν και θα σας ανανεώσουν μέσα σε λίγες ημέρες. Φροντίστε, μόνο, έγκαιρα να κλείσετε τραπέζι για μαγειρίτσα το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου. Διαμονή...


Στην όμορφη Αίγινα με τους πολλούς θαυμαστές της
Σε απόσταση αναπνοής από το λιμάνι του Πειραιά βρίσκεται η όμορφη Αίγινα, που γεμίζει τούτες τις ημέρες από τους πολλούς θαυμαστές της. Οι βόλτες στην παραλία του λιμανιού με τα σκάφη, τα ιστιοπλοϊκά, τις ψαροκάικα και τα πλωτά μανάβικα θα σας ξανανιώσουν. Ωστόσο, μην παραλείψετε να ανακαλύψετε τις γραφικές γειτονιές της πόλης με τα καλαίσθητα νεοκλασικά, που θυμίζουν την εποχή της ακμής της...
Το Πάσχα γιορτάζεται με κατανυκτικές λειτουργίες στις εκκλησιές και τα μοναστήρια του νησιού και φαντασμαγορική Ανάσταση στο λιμάνι. Ένα παλιό έθιμο που αναβιώνει τη Δευτέρα του Πάσχα είναι ο «Χορός της Λαμπρής», που γίνεται το πρωί, γύρω στις 10 - 12, στην Παλαιοχώρα, μπροστά από το εκκλησάκι του Τιμίου Σταυρού, με μουσική από λαϊκά όργανα και πολύ χορό.
Περισσότερα...


Πάσχα με νησιώτικη ατμόσφαιρα στην Ανδρο!
Στην Ανδρο το Πάσχα γιορτάζεται με ιδιαίτερη κατάνυξη. Οι λειτουργίες της Μεγάλης Εβδομάδας στις εκκλησίες και στα μοναστήρια του νησιού, η περιφορά του Επιταφίου στα δρομάκια της Χώρας, η Ανάσταση το Μεγάλο Σάββατο και η γιορτινή ατμόσφαιρα της Κυριακής σε κάνουν να νιώθεις πως το Πάσχα γιορτάζεται καλύτερα με νησιώτικη ατμόσφαιρα...
Περισσότερα...


Πάσχα στην Τήνο: κατανυκτική ατμόσφαιρα!
Νησί των ανέμων και των περίτεχνων περιστεριώνων που στολίζουν τους κάμπους της. Νησί της πίστης και της προσμονής σ' ένα θαύμα. Νησί με ιδιαίτερη γοητεία, που την ανακαλύπτεις στα πανέμορφα χωριά της! Αυτή είναι η Τήνος. Στη «νύφη των Κυκλάδων», όπως την αποκαλούν οι περιηγητές και οι λόγιοι, η περίοδος του Πάσχα είναι μια αλλιώτικη εμπειρία. Ζήστε το!

Ντυμένη στα ανοιξιάτικα, η Τήνος, το νησί της αστείρευτης ομορφιάς, γιορτάζει με μοναδικό τρόπο τις ημέρες του Πάσχα. Ο Ναός της Ευαγγελίστριας με τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας είναι, αναμφίβολα, το επίκεντρο της πίστης του νησιού κι όλης της Ελλάδας. Όμως, η γοητεία αυτού του νησιού, άγνωστη στους πολλούς, κρύβεται καλά στα σαράντα ολόλευκα χωριά της, στολίδια καλαισθησίας και αρχιτεκτονικής ομορφιάς.
Περισσότερα...


Στον καταπράσινο Πόρο
Ο καταπράσινος Πόρος είναι μια καλή επιλογή για απόδραση από την Αθήνα το Πάσχα, με τη γραφική Χώρα του και το χαρακτηριστικό Ρολόι στην κορυφή του λόφου, την όμορφη παραλία του με τις ψαροταβέρνες και τα ουζερί, τη σημαντική Μονή Ζωοδόχου Πηγής, τον αρχαιολογικό χώρο όπου βρίσκεται ο περίφημος Ναός του Ποσειδώνα, στη θέση Παλάτια, σε υψόμετρο 190 μ. και κοντά στην αρχαία πόλη της Καλαυρίας.
Νοικιάστε ένα ποδήλατο και εξερευνήστε τις ομορφιές του νησιού. όπως το Λιμανάκι της Αγάπης και το Ρώσικο Ναύσταθμο. Διαμονή...


Μονοήμερη στη Σαλαμίνα
Μπορείτε ακόμη να κάνετε μια μονοήμερη εκδρομή ως τη Σαλαμίνα, για να ανακαλύψετε την πράσινη πλευρά του νησιού, τα σημαντικά μοναστήρια του (Μονή του Αγίου Νικολάου Λεμονίων, Μονή Φανερωμένης κ.ά.), τα γραφικά λιμανάκια της για ουζάκι και θαλασσινούς μεζέδες, το Σπίτι του Άγγελου Σικελιανού, αλλά και τον Ιππικό Όμιλο Σαλαμίνας για ιππασία και καφεδάκι με απεριόριστη θέα από το βουνό ως τη θάλασσα (μετά το Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου). Διαμονή...


Μεγάλο Σάββατο στο Λεωνίδιο. Η νύχτα των αερόστατων!
Πιο μακρινή απόδραση με ατμοσφαιρικό Πάσχα θα ζήσετε στο Λεωνίδιο Κυνουρίας, στην Πελοπόννησο. Κατανυκτικές λειτουργίες στις εκκλησίες του χωριού ή στο Μοναστήρι της Έλωνας (στο δρόμο για το ορεινό χωριό Κοσμάς) και περιφορά επιταφίων με μπάντες στα δρομάκια του Λεωνιδίου με συγκέντρωση όλων των επιταφίων στην πλατεία. Περισσότερα...


Ρουμελιώτικο Πάσχα στην Αμφίκλεια
Γνήσιο ρουμελιώτικο Πάσχα θα ζήσετε αν επισκεφθείτε αυτές τις ημέρες την Αμφίκλεια. Όπως γινόταν και παλιά, έτσι εξακολουθεί και σήμερα να διατηρείται ζωντανή η παράδοση. Εδώ την Κυριακή του Πάσχα ο παραδοσιακός οβελίας ψήνεται ομαδικά σε κάθε γειτονιά, σε μεγάλους λάκκους.
Δεν ψήνει ο καθένας μόνος το αρνί του, αλλά όλη η γειτονιά μαζί. Περπατώντας στις γειτονιές της Αμφίκλειας, βλέπεις να ψήνονται 10-15 αρνιά στη σειρά. Ταυτόχρονα, οι νοικοκυρές ψήνουν τα συκωτάκια και τα έντερα από τα αρνιά και τα σερβίρουν σε όλη την γειτονιά. Πριν το τέλος του ψησίματος, όλοι μαζί λένε το «Χριστός Ανέστη» και έπειτα ο καθένας παίρνει το δρόμο για το γιορτινό τραπέζι του σπιτιού του, που θα απολαύσει τον οβελία με την οικογένεια του ή τους φίλους του. Διαμονή...


Παραδοσιακό Πάσχα στην Τρίπολη
Αξέχαστο παραδοσιακό Πάσχα θα ζήσετε στην Τρίπολη, όπου η πόλη μεταμορφώνεται σε μια μεγάλη παρέα για να γιορτάσουν μαζί τούτες τις ημέρες.
Τη Μεγάλη Παρασκευή όλοι οι επιτάφιοι συναντιούνται μπροστά από τον επιβλητικό Μητροπολιτικό Ναό του Μεγάλου Βασιλείου. Φαντασμαγορική Ανάσταση έχουμε το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου με πολλά βεγγαλικά. Φυσικά, το αποκορύφωμα είναι η Κυριακή του Πάσχα, με το ψήσιμο πολλών αρνιών για όλο τον κόσμο, τσουρέκια και άφθονο κρασί, που υπάρχουν σε όλη την πόλη, από την Πλατεία του Αγίου Βασιλείου μέχρι την Πλατεία του Άρεως.
Το γλέντι ολοκληρώνεται με παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια, που κάνουν το Πάσχα στην Τρίπολη αξέχαστη εμπειρία! Διαμονή...

πηγη 

Read More